Servet-i Fünun Romanı: Halit Ziya ve Mehmet Rauf

Halit Ziya Uşaklıgil, Servet-i Fünun'un ve Batılı anlamda Türk romanının en güçlü temsilcisidir; dili ağır ve üslubu sağlamdır, uzun cümleyi tercih eder ve en çok realizmden etkilenir. Mai ve Siyah, Türk edebiyatının Batılı anlamda ilk gerçek romanı sayılır; başkahraman Ahmet Cemil, hayal-hakikat çatışmasıyla mai (mavi) hayallerden siyah gerçeğe düşen ve ilk tutunamayan olarak görülen tiptir. Aşk-ı Memnu, yasak aşkı işleyen olgun bir aile romanıdır; Kırık Hayatlar, Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri ve Ferdi ve Şürekası diğer romanlarıdır; Kırk Yıl anı, Küçük Şeyler öykü kitabıdır. Mehmet Rauf, Halit Ziya'dan sonra dönemin en önemli roman ve hikâye yazarıdır; Eylül, ilk psikolojik roman ve psikolojik realizmin başlangıcı kabul edilir. Süreyya-Suat-Necip üçgeninde geçen roman, mekân ve mevsimlerin psikolojiye yansımasıyla dikkat çeker.

Halit Ziya Uşaklıgil

Halit Ziya Uşaklıgil, roman ve hikâyenin en güçlü temsilcisidir; aile içi romanlar yazar ve genetik miras düşüncesi eserlerinde hissedilir. Düş kırıklığı, facia ile biten aşklar, hayal-hakikat çatışması, hayalî mekânlar ve kaçış temaları görülür. Dili ağır, üslubu sağlamdır; Arapça-Farsça sözcüklere çok yer verir ve uzun cümle yapısını tercih eder. En çok realizmden etkilenir, natüralizm izleri de görülür; 152 kısa ve 4 uzun hikâye yazmıştır. İzmir dönemi romanları (Sefile, Nemide, Bir Ölünün Defteri, Ferdi ve Şürekası) ile İstanbul dönemi romanları (Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar) diye ayrılır.

Aşk-ı Memnu ve öteki eserler

Aşk-ı Memnu, yasak aşkı işleyen ve teknik olgunluğuyla dikkat çeken bir aile romanıdır. Kırık Hayatlar, toplumsal ve ailevi çözülmeyi anlatan romanıdır. Bir Ölünün Defteri'nde Osman Vecdi, Nigâr ve Hüsam arasındaki aşk üçgeni; Ferdi ve Şürekası'nda babasını kaybeden İsmail Tayfur'un öyküsü işlenir. Anı türünde Kırk Yıl (doğumundan 1909'a kadarki edebiyat hayatı) ve Saray ve Ötesi (1909-1916 siyasi anıları), öyküde Küçük Şeyler (Samipaşazade Sezai'nin kitabıyla aynı adı taşımaz, kendi kitabıdır) ve Bir Acı Hikâye (intihar eden oğlu Vedat için) yer alır.

Mehmet Rauf

Mehmet Rauf (takma adı Rauf Vicdani), Servet-i Fünun döneminde Halit Ziya'dan sonra en önemli roman ve hikâye yazarıdır; on üç roman yazmış, romantik duyguları ve ihanetleri işlemiştir. Eylül romanını İlk eserim son üstadıma diyerek Halit Ziya'ya ithaf eder. Bir Zambak'ın Hikâyesi adlı eseri ahlaka aykırı bulunarak askerlikten atılmasına yol açar. Define ve Kan Damlası polisiye özellik gösterir; Son Yıldız en kalabalık kişi kadrosuna sahip romanıdır; Kabus tiyatrosu ve Halas ise Kurtuluş Savaşı'nı anlatan, Atatürk'e ithaf edilen tek toplumsal romanıdır.

Eylül

Eylül, Türk edebiyatının ilk psikolojik romanı ve psikolojik realizmin başlangıcı kabul edilir. Süreyya, Suat ve Necip arasındaki duygusal gerilimi işler; mekân (konak, Beyoğlu, Boğaziçi'nde yalı) ve mevsimlerin insan psikolojisine yansıması dikkat çeker. Kahramanların iç dünyasına inen çözümlemeleriyle Türk romanında yeni bir çığır açar.

Önemli notlar

• Halit Ziya'nın romanlarındaki kişiler yüksek zümreden seçilir; Boğaziçi, Beyoğlu, Adalar gibi zengin semtlerde yaşarlar ve ekmek kaygıları yoktur.
• Mehmet Rauf'un Halas'ı, Servet-i Fünun kaçış anlayışının aksine toplumsal bir romandır; Kurtuluş Savaşı'nı işler.

Akılda tutma ipuçları

• İki ilk'i yazarla tut: İlk gerçek roman Mai ve Siyah (Halit Ziya), ilk psikolojik roman Eylül (Mehmet Rauf).
• Ahmet Cemil'i renk çatışmasıyla kodla: Mai (hayal) siyaha (gerçek) yenilir.

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Halit Ziya'nın romanlarını (Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu) konu ve önemleriyle tanıma
• Mehmet Rauf'un Eylül'ünü ilk psikolojik roman olarak bilme
• İki yazarın roman tekniğindeki üstünlüklerini açıklama