Servet-i Fünun'un Diğer Sanatçıları ve Bağımsızlar
Okuma süresi yaklaşık 9 dakika
Servet-i Fünun'un ikincil adları arasında, topluluğu eleştirenlere karşı yazan ve Tanin gazetesiyle tanınan Hüseyin Cahit Yalçın; İstanbul'un işgaline Kara Bir Gün yazısıyla tepki gösteren ve Malta'ya sürülen Süleyman Nazif; sonra Millî Edebiyat'a katılan, Türkçülüğü benimseyen ve Çağlayanlar'ı yazan Ahmet Hikmet Müftüoğlu; en genç Servet-i Fünuncu Celal Sahir ve tek eleştirmen Ahmet Şuayb sayılır. Dönemin dışında kalan bağımsız sanatçılar da önemlidir: Ahmet Mithat tarzı halk için romancılık yapan, sokağı edebiyata taşıyan ve realizm-natüralizm çizgisinde Şıpsevdi, Mürebbiye, Metres, Gulyabani gibi popüler romanlar veren Hüseyin Rahmi Gürpınar; makale, fıkra ve anılarıyla İstanbul yaşantısını sade dille anlatan, Şehir Mektupları'nın yazarı Ahmet Rasim bu bağımsızların başında gelir.
Hüseyin Cahit Yalçın
Hüseyin Cahit Yalçın, hikâye ve roman yazmanın yanında Servet-i Fünun'u eleştirenlere karşı eleştiri yazıları yazmıştır; Batı tarzı Türk edebiyatını savunur. Tanin gazetesi önemlidir; 31 Mart İsyanı'nda saldırıya uğrayınca Selanik'e kaçmıştır. Servet-i Fünuncuların kaçış fikrinin temelinde yatan kişilerdendir (Hayat-ı Muhayyel). Fransızcadan çevirdiği Edebiyat ve Hukuk makalesi, Fransız İhtilali fikirlerini yaydığı gerekçesiyle Servet-i Fünun dergisinin kapatılmasına yol açmıştır.
Süleyman Nazif ve Ahmet Hikmet
Süleyman Nazif, II. Abdülhamit karşıtlığından Paris'e kaçıp II. Meşrutiyet için çabalar; İstanbul'un işgali üzerine Kara Bir Gün yazısını yazar ve 1920'de Pierre Loti günü yaptığı konuşma nedeniyle Malta'ya sürülür. Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Servet-i Fünun dönemi hikâye yazarıyken sonra Millî Edebiyat akımına katılır; Türkçülük ve Yeni Lisan görüşünü benimser. Servet-i Fünun döneminde yazdığı tek eseri Haristan ve Gülistan'dır; 1900 sonrası Türk ruhunu ve tarihini anlatan hikâyelerini Çağlayanlar'da toplar ve Gönül Hanım romanını yazar.
Öteki adlar
Hüseyin Suat, Lane-i Melal'de bireysel ve melankolik şiirler yazar; Gave-i Zalim takma adıyla toplumsal şiirlere kayar ve mizahi eserlerini Gave Destanı'nda toplar. Celal Sahir, en genç Servet-i Fünun sanatçısıdır; aşk ve kadın şairidir, Beyaz Gölgeler (Servet-i Fünun dönemi) ve Buhran şiir kitaplarıyla anılır. Ahmet Şuayb, dönemin tamamen eleştiriyle uğraşan tek sanatçısıdır; Hippolyte Taine'i örnek alır, Batı'nın önemli sanatçılarını tanıtır ve Hayat ve Kitaplar'ı yazar. Ekrem Bolayır (Namık Kemal'in oğlu) ise Ayın Nadir takma adıyla yazar.
Hüseyin Rahmi Gürpınar
Hüseyin Rahmi Gürpınar, Ahmet Mithat tarzı halk için romancılık yapan, popüler romanlarıyla öncü bir yazardır; toplum için eser verir ama teknik açıdan kusurludur ve sade dille yazar. Emile Zola'nın deneysel roman anlayışıyla realizm ve natüralizm çizgisinde eser verir; Tanpınar'a göre sokağı edebiyatımıza taşıyan adamdır ve derin gözlemleriyle gerçeğin bütün yönlerini anlatmak ister. Romanlarında İstanbul'u, yanlış Batılılaşmayı ve alafrangalığı işler: Şıpsevdi, Mürebbiye, Metres, Gulyabani, Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç, Efsuncu Baba ve Şık başlıca eserleridir.
Ahmet Rasim
Ahmet Rasim, makale, fıkra ve gezi yazılarıyla ünlüdür; Cep Romanları adıyla romanları vardır ama teknik açıdan çok kusurludur. Altmışın üzerinde bestesi vardır ve Zekai Dede'den ders aldığı söylenir; Hüseyin Rahmi ile Boşboğaz Bir Adam adlı mizah dergisini çıkarır. Devrin sokak dilini ve İstanbul Türkçesini sohbet ve fıkralarında başarıyla kullanır; Şehir Mektupları ünlü eseridir. Hüseyin Rahmi İstanbul yaşantısını romanla, Ahmet Rasim ise fıkra ve anılarıyla sade dille anlatır.
Sanatçı kapanı
Hüseyin Rahmi ile Ahmet Rasim ayrımı çıkmış soruda tür üzerinden gelir: Hüseyin Rahmi İstanbul'u romanla, Ahmet Rasim fıkra ve anıyla anlatır. Ahmet Hikmet'in iki döneme yayılması sorulur: Haristan ve Gülistan Servet-i Fünun, Çağlayanlar Millî Edebiyat dönemidir. Edebiyat ve Hukuk çevirisiyle dergiyi kapattıran kişinin Hüseyin Cahit olduğu hatırlanmalıdır.
Önemli notlar
- Hüseyin Rahmi ve Ahmet Rasim, Servet-i Fünun topluluğuna dahil değildir; dönemde bağımsız kalan sanatçılardır.
- Ahmet Hikmet Müftüoğlu'nun Çağlayanlar'ı Türk zevklerine ithaf etmesi, onun Millî Edebiyat'a geçişinin işaretidir.
Akılda tutma ipuçları
- Hüseyin Rahmi-Ahmet Rasim ikilisini türle ayır: Rahmi roman yazar, Rasim fıkra-anı yazar; ikisi de İstanbul'u ve sade dili sever.
- Ahmet Hikmet'i iki eserle iki döneme yerleştir: Haristan (Servet-i Fünun), Çağlayanlar (Millî Edebiyat).
ÖSYM uyarıları
- "Hüseyin Rahmi Servet-i Fünun topluluğundandır" yargısı yanlıştır; o dönemin bağımsız sanatçısıdır.
- Ahmet Rasim'i romancı olarak öne çıkaran seçenekler eksiktir; asıl gücü fıkra, anı ve gezi yazısındadır.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Servet-i Fünun'un ikincil sanatçılarını (Hüseyin Cahit, Süleyman Nazif, Ahmet Hikmet) tanıma
- Bağımsız sanatçıları (Hüseyin Rahmi, Ahmet Rasim) özellikleriyle ayırt etme
- Hüseyin Rahmi ile Ahmet Rasim'in İstanbul'u anlatış farkını açıklama
Kendini sına
Servet-i Fünun'u kapattıran Edebiyat ve Hukuk çevirisi kimindir?
Hüseyin Cahit Yalçın'ındır.
İstanbul'un işgaline Kara Bir Gün yazısıyla tepki gösteren kimdir?
Süleyman Nazif'tir; Malta'ya sürülmüştür.
Ahmet Hikmet Müftüoğlu'nun iki dönemdeki eserleri nelerdir?
Haristan ve Gülistan (Servet-i Fünun), Çağlayanlar (Millî Edebiyat).
Sokağı edebiyatımıza taşıyan, popüler roman yazan bağımsız yazar kimdir?
Hüseyin Rahmi Gürpınar'dır.
Şehir Mektupları kimindir?
Ahmet Rasim'indir; İstanbul yaşantısını sade dille anlatır.
Hüseyin Rahmi ile Ahmet Rasim İstanbul'u nasıl anlatır?
Hüseyin Rahmi romanla, Ahmet Rasim fıkra ve anıyla anlatır.
Konuyla ilgili eserler
- ŞıpsevdiHüseyin Rahmi Gürpınar
- MürebbiyeHüseyin Rahmi Gürpınar
- Şehir MektuplarıAhmet Rasim
- ÇağlayanlarAhmet Hikmet Müftüoğlu