Fecr-i Ati Edebiyatı: Özellikler ve Sanatçılar

Fecr-i Ati, Servet-i Fünun dergisi dağılınca ortaya çıkan ve Türk edebiyatı tarihinde ilk kez bir bildirgeyle (beyanname) kurulan edebî topluluktur; ilk toplantısını 1909'da yapar, ilk başkanı Faik Ali'dir ve topluluğun adını da o önerir. Sanat şahsi ve muhteremdir sloganıyla bireysel konuları işler; ağır ve süslü dil, aruz vezni ve serbest müstezat sürdürülür, şiirde sembolizm ve empresyonizm, roman-hikâyede realizm ve natüralizm etkilidir. Servet-i Fünun'a karşı çıkarlar ama onu aşamazlar ve amaçladıklarını gerçekleştiremeden dağılırlar. Topluluğun en önemli adı Ahmet Haşim'dir: Akşam şairi olarak bilinir, saf şiiri savunur ve şiirin anlaşılmak için değil duyulmak için yazıldığını söyler; Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar poetikası, Piyale ve Göl Saatleri şiir kitaplarıdır. Emin Bülent, Tahsin Nahit, Refik Halit ve Yakup Kadri de topluluğun adlarındandır.

Fecr-i Ati'nin kuruluşu

Fecr-i Ati (Geleceğin Şafağı), Servet-i Fünun dergisi dağılınca edebiyattaki boşluğu doldurmak için ortaya çıkan harekettir. Türk edebiyatı tarihinde ilk kez bir bildirge (beyanname) ile ortaya çıkan edebî topluluktur. İlk toplantısını 20 Mart 1909'da Hilal gazetesi matbaasında yapar; ilk başkanı Faik Ali seçilir ve topluluğun adını da Faik Ali önerir. Ahmet Haşim ise Sina-yı Emel adını önermiştir. En önemli kişileri Ahmet Haşim, Yakup Kadri, Fuat Köprülü, Celal Sahir, Faik Ali, Refik Halit, Ali Canip ve Tahsin Nahit'tir.

Amaçları

Topluluk, Fecr-i Ati kütüphanesi kurmayı ve yayın serisi oluşturmayı, ödüllü tercüme faaliyetleriyle Batı'nın eserlerini Türkçeye kazandırmayı ve Batı'daki kurumlarla ilişki kurmayı amaçlar. Herkese açık konferanslarla halkın edebî zevkini artırmak ve edebiyatın hoşça vakit geçirmekten öte ciddi bir iş olduğunu vurgulamak isterler. Ancak kütüphaneleri 5 kitapla sınırlı kalır ve devrin sosyal-politik ortamı yüzünden amaçladıkları pek çok şeyi başaramadan dağılırlar.

Ahmet Haşim

Ahmet Haşim, topluluğun en önemli ve nesirde de usta adıdır; Dergâh dergisinde yayımlanan Bir Günün Sonunda Arzu şiiri anlaşılmadığı için eleştiri alınca önce Şiirde Mana ve Vuzuh yazısını, sonra bunu genişletip Şiir Hakkında Bazı Mülahazalar adlı poetikasını yazar ve Piyale'nin ön sözüne koyar. Şiiri hakikat habercisi ya da kanun koyucu olarak görmez; şiirin anlaşılmak için değil duyulmak için yazıldığını, mesaj verme görevi olmadığını, düzyazının anlaşılmak için olduğunu belirtir. Şiiri söz ile müzik arasında ama söze göre müziğe yakın sayar; şiirde anlam aramayı bülbülü eti için öldürmeye benzetir. Piyale (Merdiven) ve Göl Saatleri (O Belde, Yollar) şiir kitaplarıdır.

Öteki sanatçılar

Emin Bülent Serdaroğlu, Galatasaray'ın kurucularındandır ve Haşim gibi küçük yaşta annesini kaybetmiştir; bireysel şiirlerin yanında Trablusgarp ve Balkan savaşları için toplumsal şiirler de yazar. Victor Hugo'nun Mavi Gözlü Yunan Çocuğu şiirine karşı Kin şiirini yazmıştır; Atatürk'ün ödüllendirdiği söylenir. Tahsin Nahit, Ahmet Haşim'den sonra en başarılı Fecr-i Ati şairidir; beyanname ilkelerine sadık kalmış, hisli bireysel şiirler yazmıştır ve Fecr-i Aticiler onun evinde toplanır. Refik Halit Karay ise sanat şahsi ve muhteremdir sloganının sahibidir; hikâye, tiyatro ve eleştiri yazar.

Önemli notlar

• Ahmet Haşim, Biyükada'ya şiirlerinde çok yer verdiği için adalar şairi, akşam ve gurup saatlerini işlediği için akşam şairi diye anılır.
• Fecr-i Ati topluluğu 1909'da kurulup kısa sürede dağılsa da, üyeleri sonra Millî Edebiyat ve Cumhuriyet dönemine dağılarak etkili olmuştur.

Akılda tutma ipuçları

• Fecr-i Ati'yi iki ilk'le tut: İlk edebî bildirge ve sanat şahsi ve muhteremdir sloganı.
• Ahmet Haşim'i akşam ve adayla kodla: Akşam şairi, adalar şairi; şiir duyulmak içindir.

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Fecr-i Ati'yi ilk edebî bildirgeyle ortaya çıkan topluluk olarak tanıma
• Topluluğun ilkelerini (sanat şahsi ve muhteremdir) ve özelliklerini açıklama
• Ahmet Haşim'in şiir anlayışını ve eserlerini bilme