Millî Edebiyat Şiiri: Mehmet Emin, Ziya Gökalp ve Beş Hececiler

Mehmet Emin Yurdakul, Türk milliyetçiliğinin ilk şairidir; sade dil ve hece ölçüsüyle yazar. 1897 Türk-Yunan Harbi için yazdığı Cenge Giderken şiiriyle ünlenir ve kent merkezli edebiyatta ilk kez hece ölçüsüyle şiir yazar; Türkçe Şiirler ve Türk Sazı eserleridir. Ziya Gökalp, Türkçülük düşüncesini sistemleştiren ilk Türk sosyoloğudur; Turancılık düşüncesini üç safhada (Türkçülük, Oğuzculuk, Turancılık) geliştirir. Türkleşmek İslamlaşmak Muasırlaşmak formülüyle tanınır; şiirlerini Kızıl Elma, Yeni Hayat ve Altın Işık'ta toplar, didaktik ve halk bilimine dayalı şiirler yazar. Beş Hececiler (Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy), aruzu bırakıp heceye geçen, Anadolu'yu ve millî romantik duyuşu işleyen memleket edebiyatı şairleridir; en ünlüleri Faruk Nafiz'in Han Duvarları ve Çoban Çeşmesi'dir.

Mehmet Emin Yurdakul

Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp ile Millî Edebiyat'ın öncülerindendir ve Türk milliyetçi şiirinin ilk adıdır; sade dil ve hece ölçüsünü savunur. 1897'de Türk-Yunan Harbi dolayısıyla yazdığı Cenge Giderken şiiriyle ünlenir ve kent merkezli edebiyatta ilk kez hece vezniyle şiir yazar; Macar Türkolog Vámbéry bile onun sade dilini beğenir. Şiirlerinde Trablusgarp, Balkan ve Çanakkale savaşlarını, Anadolu'nun yoksul ve kimsesiz insanını buluruz; şiiri düzyazıya yaklaştırır, uzun manzumeler yazar. Türkçe Şiirler, Türk Sazı, Ey Türk Uyan, Tan Sesleri ve Türk Ocağı çevresindeki etkinlikleriyle anılır.

Ziya Gökalp'in eserleri

Ziya Gökalp masal ve manzum destan tipinde eserler kaleme alır; Türk masal ve efsanelerini şiirleştirir. Şiir kitapları Kızıl Elma, Yeni Hayat ve Altın Işık'tır. Düşünce eserleri arasında Türkçülüğün Esasları, Türk Töresi, Türk Medeniyeti Tarihi, Türk Ahlakı, Doğru Yol ve Limni ve Malta Mektupları sayılır. Türkçülüğün Esasları'nda Türkçülüğü kültür, dil, ahlak, hukuk, din, ekonomi, politika ve felsefe alanlarına yayar.

Beş Hececiler

Beş Hececiler; Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Enis Behiç Koryürek ve Halit Fahri Ozansoy'dur. Anadolu'yu ve Anadolu'nun güzelliklerini işlerler; şiirlerinde millî romantik duyuş tarzı vardır, sade ve açık bir dil kullanırlar. Şiire aruzla başlamış ama heceye geçmişlerdir; memleket edebiyatının tasvirde kalanları (gözlemci gerçekçileri) sayılırlar. Halk edebiyatı ve folklordan yararlanır, didaktik şiir yazarlar. Faruk Nafiz'in Han Duvarları ve Çoban Çeşmesi, aruzdan heceye geçişini simgeleyen Sanat şiiri ile birlikte en ünlü eserleridir.

Beş Hececilerin eserleri

Faruk Nafiz Çamlıbel: Han Duvarları, Çoban Çeşmesi, Bir Ömür Böyle Geçti, Dinle Neyden, Gönülden Gönüle, Suda Halkalar ve Şarkın Sultanları. Orhan Seyfi Orhon: Fırtına ve Kar (aruz), Peri Kızı ile Çoban Hikâyesi (hece manzum masal), Gönülden Sesler. Yusuf Ziya Ortaç: Akından Akına, Aşıklar Yolu, Cenk Ufukları; mizahi yazılarında Çimdik ve Akbaba dergisiyle anılır. Enis Behiç Koryürek: Miras, Vâridat-ı Süleyman; denizcilik ve korsan şiirleriyle (Gemciler, Venedikli Korsan Kızı) bilinir. Halit Fahri Ozansoy: aruzla Baykuş oyununu yazar, sonra heceye geçer.

Önemli notlar

• Ziya Gökalp'in şiirleri estetik açıdan zayıf ama didaktiktir; amacı sanat değil Türkçülük düşüncesini yaymaktır.
• Beş Hececiler, Millî Edebiyat'ın şiir kolunu Cumhuriyet dönemine taşıyan köprü kuşaktır.

Akılda tutma ipuçları

• Beş Hececileri FOYEH ile tut: Faruk Nafiz, Orhan Seyfi, Yusuf Ziya, Enis Behiç, Halit Fahri.
• Ziya Gökalp'i formülle kodla: Türkleşmek-İslamlaşmak-Muasırlaşmak.

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Mehmet Emin Yurdakul'un sade dil ve hece öncülüğünü açıklama
• Ziya Gökalp'in Türkçülük sistemini ve eserlerini tanıma
• Beş Hececileri özellikleri ve eserleriyle bilme