Bağımsız İki Dev: Yahya Kemal ve Mehmet Akif
Okuma süresi yaklaşık 10 dakika
Yahya Kemal ve Mehmet Akif, Millî Edebiyat anlayışıyla şiir yazmasalar da görüşleriyle bu akıma destek veren iki bağımsız devdir. Yahya Kemal, aruzu Türkçeye ustaca uyarlayan (yalnız Ok şiirinde hece kullanan), mısrayı namus sayan ve şiirde ahenk arayan bir şairdir; İstanbul, tarih ve mimariyi işler, İstanbul şairi olarak bilinir. Zor yazar ve kitapları sağlığında yayımlanmaz; en ünlü eseri ölümünden sonra 1961'de çıkan Kendi Gök Kubbemiz'dir. Mehmet Akif Ersoy, sanatta bağımsızdır ama fikirleri ve vaazlarıyla Millî Edebiyat'a destek verir; İslamcılığı savunur, şiiri düzyazıya yaklaştırır ve manzum hikâyede ustadır. Tek şiir kitabı yedi bölümlük Safahat'tır; toplumsal sorunları, cehaleti ve tembelliği eleştirir, Çanakkale Şehitleri ve Bülbül gibi şiirleriyle tanınır. İstiklal Marşı'nın şairidir.
Yahya Kemal'in şiir anlayışı
Yahya Kemal Beyatlı, müzik ve besteyi önemser; mısrayı namusu olarak görür ve şiirde ahenk arar. Zor yazan bir şairdir; bir kelimenin şiirdeki yeri üzerine yıllarca düşünür, bu yüzden kitapları sağlığında yayımlanmaz. Mallarmé etkisiyle müziğe değer verir; şiirlerinde aruz ölçüsünü kullanır ve aruzu başarıyla kullanan nadir şairlerdendir, yalnız Ok şiirinde hece kullanmıştır. Öz şiir (saf şiir) anlayışına uygun şiirler yazar; bu dönemde Ahmet Haşim de öz şiire yakındır.
Yahya Kemal ve İstanbul
Yahya Kemal, tarih, mimari ve İstanbul şairidir; şiirlerinde İstanbul kültürel dokusu ve tarihiyle sunulur. İstanbul yanında Balkanlar'a ve doğum yeri Üsküp'e çok değer verir. Fransa'daki tarih hocası Albert Sorel'in Tarihte keşfedilmemiş iki meçhul vardır: Coğrafyada kutuplar, tarihte Türkler sözünden etkilenmiştir. Türkçe ağzımda annemin sütüdür diyen şair, sade İstanbul Türkçesiyle beyaz lisan anlayışına uygun şiirler yazar; aşk, ölüm, sonsuzluk ve tarih konularını işler.
Yahya Kemal'in eserleri
En ünlü eseri, ölümünden sonra 1961'de yayımlanan ve adını ilk şiiri Süleymaniye'de Bayram Sabahı'nın üçüncü dizesinden alan Kendi Gök Kubbemiz'dir. Eski Şiirin Rüzgârıyla, Rubailer, Aziz İstanbul, Siyasi ve Edebi Portreler, Çocukluğum Gençliğim Siyasi ve Edebi Hatıralarım diğer eserlerindendir. Şiiri düzyazıya yaklaştırmaya karşıdır; öz şiiri savunur.
Mehmet Akif Ersoy
Mehmet Akif Ersoy, Millî Edebiyat anlayışıyla şiir yazmaz; sanatta bağımsızdır ama fikirleri ve vaazlarıyla Millî Mücadele'ye destek verir. İslamcılığı savunur; şiiri düzyazıya yaklaştırmaya karşı çıkmaz, manzum hikâyede ustadır ve toplumsal gerçekleri anlatır. Aruzu ustaca kullanır ve konuşma diline yaklaştırır; cehalet, tembellik ve yanlış Batılılaşmayı eleştirir. Sırat-ı Müstakim ve Sebilü'r-Reşad dergilerinde yazar; İstiklal Marşı'nın şairidir ve bu marşı meclis kürsüsünden ilk okuyan Hamdullah Suphi'dir.
Safahat
Mehmet Akif'in tek şiir kitabı Safahat, yedi bölümden oluşur: Safahat (hacimce en büyük bölüm), Süleymaniye Kürsüsünde (İslam birliği), Hakkın Sesleri (yenileşme çağrısı), Fatih Kürsüsünde (cehalet eleştirisi), Hatıralar (Doğu-Batı karşılaştırması, Berlin Hatıraları), Asım (en başarılı bölüm; Çanakkale Şehitleri buradadır, Asım yeni nesli temsil eder) ve Gölgeler (Mısır'da yazdığı, içe dönük ve tasavvufa kayan şiirleri). Bülbül şiiri de Safahat içindedir.
İkili kapanı
İki şair de aruz kullanır ama yönelişleri ayrıdır: Yahya Kemal öz şiir, İstanbul ve tarih; Mehmet Akif toplumcu manzum hikâye ve İslamcılık. Kendi Gök Kubbemiz çıkmış soruda Süleymaniye'de Bayram Sabahı ve şair ölümünden sonra yayımlanma tarifiyle gelir. Akif'in Asım bölümü ve Çanakkale Şehitleri sıkça sorulur; Safahat'ı çok kitaplı sanan seçenekler yanlıştır, Safahat tek kitaptır.
Önemli notlar
- Yahya Kemal, Nev-Yunanilik (Havza edebiyatı) akımıyla bir dönem ilgilenmiştir; Türk edebiyatını Eski Yunan kaynağına bağlamak ister.
- Mehmet Akif, Sevr Antlaşması sonrası değil, dinî-toplumsal duyarlığıyla Millî Mücadele'ye manevi önderlik etmiştir; İstiklal Marşı'nı milletine armağan eder.
Akılda tutma ipuçları
- İki şairi yönelişle ayır: Yahya Kemal İstanbul ve tarihe, Mehmet Akif topluma ve inanca bakar.
- Safahat'ın Asım bölümünü Çanakkale ile tut: En başarılı bölümdür, Çanakkale Şehitleri oradadır.
ÖSYM uyarıları
- "Mehmet Akif'in birden çok şiir kitabı vardır" yargısı yanlıştır; tek şiir kitabı yedi bölümlük Safahat'tır.
- Yahya Kemal'in bütün şiirlerini heceyle yazdığını söyleyen seçenekler yanlıştır; aruz kullanır, yalnız Ok şiiri hecelidir.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Yahya Kemal'in şiir anlayışını (aruz, İstanbul, tarih) ve eserlerini tanıma
- Mehmet Akif'in toplumcu-manzum hikâye anlayışını ve Safahat'ı bilme
- İki şairin Millî Edebiyat'a bağımsız katkısını açıklama
Kendini sına
Yahya Kemal'in en ünlü eseri ve yayımlanma özelliği nedir?
Kendi Gök Kubbemiz'dir; ölümünden sonra 1961'de yayımlanır.
Yahya Kemal hangi ölçüyü kullanır, istisnası nedir?
Aruz kullanır; yalnız Ok şiirinde hece kullanmıştır.
Mehmet Akif'in tek şiir kitabı nedir?
Yedi bölümden oluşan Safahat'tır.
Safahat'ın en başarılı bölümü hangisidir?
Asım'dır; Çanakkale Şehitleri bu bölümdedir.
Mehmet Akif hangi dergilerde yazar?
Sırat-ı Müstakim ve Sebilü'r-Reşad'da yazar.
Yahya Kemal İstanbul dışında nereye değer verir?
Balkanlar'a ve doğum yeri Üsküp'e değer verir.
İstiklal Marşı'nı meclis kürsüsünden ilk okuyan kimdir?
Hamdullah Suphi'dir.
Konuyla ilgili eserler
- Kendi Gök KubbemizYahya Kemal Beyatlı
- SafahatMehmet Âkif Ersoy
- İstiklal MarşıMehmet Âkif Ersoy