Millî Edebiyat Hikâyesi: Ömer Seyfettin ve Ali Canip
Okuma süresi yaklaşık 9 dakika
Ömer Seyfettin, Genç Kalemler'de yayımladığı Yeni Lisan makalesiyle Millî Edebiyat'ın öncülerindendir; hikâyeyi bağımsız bir tür olarak ele alan ve Maupassant tarzı (olay/klasik vak'a) hikâyeciliğin Türk edebiyatındaki temsilcisidir. Hikâyelerini atasözü ve halk hikâyeleriyle süsler, sade ve açık bir dil kullanır; amacı millî bilinci uyandırmak ve toplumsal mutluluğu öne çıkarmaktır. Balkan ve Çanakkale savaşları, millî bilinç ve Türkçülük konularını işler: Kaşağı ve İlk Namaz çocukluk anılarından, Pembe İncili Kaftan ve Ferman tarihten, Bomba ve Beyaz Lale Balkan Savaşı'ndan, Yüksek Ökçeler yüzeysel Batılılaşmadan beslenir. Ali Canip Yöntem ise Millî Edebiyat'ta şairliğinden çok polemikleri, eleştirileri ve incelemeleriyle tanınır; Hüsn ve Şiir dergisine Genç Kalemler adını öneren kişidir.
Ömer Seyfettin'in hikâyeciliği
Ömer Seyfettin, Genç Kalemler'de yayımladığı Yeni Lisan makalesiyle Millî Edebiyat'ın öncülerindendir. Maupassant tarzı (olay/klasik vak'a) hikâyeleriyle hikâyeyi bağımsız bir meslek hâline getirir; hikâyelerini atasözleri ve halk hikâyeleriyle süsler, millî bilinci uyandırmak ister. Sade ve açık bir dil kullanır; hikâye kahramanları bireysel mutluluk yerine toplumsal mutluluğu isterler. Edebî hayatına şiirle başlar (ilk şiirleri Servet-i Fünun tarzıdır), sonra heceyle millî destanları şiir olarak yazmaya çalışır; ilk öyküsü 1908'de At'tır.
Ünlü hikâyeleri
Çocukluk kaynaklı: Kaşağı ve İlk Namaz. Tarih konulu: Pembe İncili Kaftan, Ferman, Başını Vermeyen Şehit, Diyet, Kütük. Balkan-Çanakkale ve millî bilinç konulu: Bomba, Beyaz Lale, Primo Türk Çocuğu, Hürriyet Bayrakları. Yüksek Ökçeler, Hatice Hanım'ın yüksek ökçeli ayakkabı isteğiyle yüzeysel Batılılaşmayı; Beyaz Lale, Balkan Savaşı'nda Bulgar asıllı bir binbaşının Türk köylerine zulmünü anlatır. Efruz Bey ve Yalnız Efe uzun hikâye/roman denemeleridir; Ashab-ı Kehfimiz de anılır.
Ömer Seyfettin'in dili ve amacı
Ömer Seyfettin, Yeni Lisan'ın ilkelerini kendi eserlerinde uygular: Sade, konuşma diline yakın Türkçe kullanır. Hikâyelerinin çoğu bir çarpıcı olay ya da beklenmedik son üzerine kuruludur; okuyucuya millî ve ahlaki bir ders vermeyi amaçlar. Kısa ömrüne rağmen çok sayıda hikâye yazmış ve Türk hikâyeciliğinin kurucularından sayılmıştır.
Ali Canip Yöntem
Ali Canip Yöntem, sanat yaşamına aruz ölçüsüyle Fecr-i Ati grubunda başlar, sonra Millî Edebiyat saflarına katılır. Hüsn ve Şiir dergisine ad değiştirmeyi önererek Genç Kalemler ismini öneren kişidir. Millî Edebiyat'ta şairliğinden çok polemikleri, eleştirileri ve incelemeleriyle tanınır; Cenap Şahabettin ile aruz-hece ve dil konusunda tartışır. Tek şiir kitabı Geçtiğim Yol'dur; Millî Edebiyat Meselesi ve Cenap Bey'le Münakaşalarım incelemesi, Ömer Seyfettin monografisi ve Türk Edebiyatı Antolojisi eserlerindendir.
Hikâye kapanı
Ömer Seyfettin çıkmış soruda Maupassant tarzı, sade dil ve millî bilinç tarifiyle gelir; olay hikâyesinin temsilcisidir. Hikâye-konu eşleşmesi sorulur: Kaşağı çocukluk, Pembe İncili Kaftan tarih, Beyaz Lale Balkan Savaşı. Ali Canip'i şair olarak öne çıkaran seçenekler eksiktir; asıl gücü eleştiri ve incelemededir, Genç Kalemler adını o önerir.
Önemli notlar
- Ömer Seyfettin'in Efruz Bey'i, Bir Serencam ve bağlı hikâyelerden oluşan, yarı roman niteliğinde bir eserdir.
- Ömer Seyfettin ile Ali Canip, Ziya Gökalp'le birlikte Genç Kalemler'in çekirdek kadrosunu oluşturur.
Akılda tutma ipuçları
- Ömer Seyfettin'i Maupassant ve millî bilinçle tut: Olay hikâyesi yazar, ders verir.
- Ali Canip'in katkısını adla kodla: Hüsn ve Şiir'e Genç Kalemler adını o önerir.
ÖSYM uyarıları
- "Ömer Seyfettin Çehov tarzı durum hikâyesi yazar" yargısı yanlıştır; o Maupassant tarzı olay hikâyesinin temsilcisidir.
- Ali Canip'i büyük bir şair olarak gösteren seçenekler yanlıştır; o eleştiri ve incelemeleriyle öne çıkar.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Ömer Seyfettin'in hikâyeciliğini (Maupassant tarzı, sade dil, millî bilinç) açıklama
- Ünlü hikâyelerini (Kaşağı, Pembe İncili Kaftan, Beyaz Lale) konularıyla tanıma
- Ali Canip'in Millî Edebiyat'a katkısını bilme
Kendini sına
Ömer Seyfettin hangi tarz hikâyeciliğin temsilcisidir?
Maupassant tarzı (olay/klasik vak'a) hikâyeciliğin temsilcisidir.
Kaşağı ve İlk Namaz hangi kaynaktan beslenir?
Ömer Seyfettin'in çocukluk anılarından beslenir.
Beyaz Lale neyi anlatır?
Balkan Savaşı'nda Bulgar asıllı bir binbaşının Türk köylerine zulmünü anlatır.
Yüksek Ökçeler hangi konuyu işler?
Yüzeysel/yanlış Batılılaşmayı işler.
Genç Kalemler adını kim önermiştir?
Ali Canip Yöntem önermiştir (Hüsn ve Şiir dergisine).
Ömer Seyfettin'in ilk öyküsü hangisidir?
1908'de yazdığı At'tır.
Konuyla ilgili eserler
- KaşağıÖmer Seyfettin
- Pembe İncili KaftanÖmer Seyfettin
- BombaÖmer Seyfettin
- Beyaz LaleÖmer Seyfettin
- Yüksek ÖkçelerÖmer Seyfettin