Millî Edebiyat Romanı II: Reşat Nuri ve Refik Halit
Okuma süresi yaklaşık 10 dakika
Reşat Nuri Güntekin, Anadolu'da öğretmenlik ve müfettişlik yapmış, romanlarında sadece İstanbul'u değil Anadolu'yu da anlatan realist bir yazardır; canlı bir konuşma diliyle yazar, güçlü gözlem yapar. Çalıkuşu ile büyük yankı uyandırır: Önce İstanbul Kızı adıyla tiyatro olarak yazılan eser, öğretmen Feride'nin Anadolu'ya açılışını anlatır. Yaprak Dökümü bir ailenin çöküşünü, Yeşil Gece softalık-aydınlanma çatışmasını, Damga ve Dudaktan Kalbe aşk ve toplum meselelerini işler; ilk romanı Harabelerin Çiçeği, ilk hikâyesi Eski Ahbap'tır, Anadolu Notları gezi izlenimleridir. Refik Halit Karay, Türkçeyi roman ve hikâye dili hâline getiren, yalın dili ve alaycı üslubuyla tanınan bir yazardır; Memleket Hikayeleri Anadolu'yu, Gurbet Hikayeleri sürgün yıllarını anlatır, Sürgün ve İstanbul'un İç Yüzü romanlarıdır.
Reşat Nuri Güntekin
Reşat Nuri Güntekin, Anadolu'da öğretmenlik ve müfettişlik yapmış; romanlarında sadece İstanbul'u değil Anadolu'yu da anlatmıştır. Eserlerinde realizm etkisi ve güçlü bir gözlem görülür; roman kahramanları hayatın içinden gelir, eserlerini canlı bir konuşma diliyle yazar ve sevinç, dost canlılığı dikkat çeker. Kelebek adlı haftalık mizah dergisini çıkarır; Yıldız Böceği ve Ağustos Böceği takma adlarını kullanır, eserlerinde mizah önemli yer tutar. İlk romanı Harabelerin Çiçeği, ilk hikâyesi Eski Ahbap'tır; Anadolu Notları gezi izlenimlerini derler.
Çalıkuşu
Çalıkuşu, önce İstanbul Kızı adıyla tiyatro olarak yazılmış, sahnelenmesi kabul edilmeyince romana çevrilmiştir. Genç öğretmen Feride'nin İstanbul'dan Anadolu'ya açılışını, karşılaştığı zorlukları ve amansız mücadelesini anlatır; geniş yankı uyandırır ve Anadolu'yu edebiyata taşıyan öncü eserlerden olur. Roman, kişilerini canlı bir dille yaşatması ve Anadolu gerçeğini sıcak bir üslupla anlatmasıyla dikkat çeker.
Reşat Nuri'nin öteki romanları
Yaprak Dökümü, eski memur Ali Rıza Bey'in ailesinin ahlaki ve maddi çöküşünü anlatır; İstanbul'da geçim zorluğu içindeki bir ailenin dağılışıdır. Yeşil Gece, softalıkla aydınlanmanın çatışmasını işler. Damga, iffet'in haksız yere hüküm giymesini; Dudaktan Kalbe, müzisyen Kenan ile Lamia'nın acılı aşkını; Akşam Güneşi ve Ateş Gecesi de yasak aşk ve sürgün temalarını işler. Miskinler Tekkesi dilencilik konusunu, Değirmen taşra bürokrasisini, Kan Davası ve Kavak Yelleri Anadolu gerçeğini anlatır.
Refik Halit Karay
Refik Halit Karay, Türkçeyi roman ve hikâye dili hâline getirmiş ve bu özelliğiyle çağdaşlarının takdirini kazanmıştır; yalın dili, mizah dergilerindeki keskin alaycı ifadesi, seçtiği konular ve canlandırdığı tiplerle her seviyeden okuyucunun sevdiği bir yazardır. Fecr-i Ati'de başlar, sonra bağımsız kalır; siyasi görüşleri yüzünden iki kez sürgüne gönderilir. Mizahi yazılarında Kirpi takma adını kullanır; Kirpinin Dedikleri bu yazılarını toplar.
Refik Halit'in hikâye ve romanları
Memleket Hikayeleri, Anadolu'yu ve taşra insanını gerçekçi bir gözle anlatan, Türk edebiyatında Anadolu'yu hikâyeye taşıyan öncü eserdir. Gurbet Hikayeleri, uzun sürgün yıllarında yurt dışında yazdığı, gurbet ve özlem temalı hikâyelerdir. Sürgün romanı, emekliye ayrılıp sürgün edilen Yüzbaşı Hilmi Efendi'nin Beyrut'tan Halep'e uzanan acılı yolculuğunu; İstanbul'un İç Yüzü ise İkinci Meşrutiyet sonrası İstanbul'unu anlatır. Bu Bizim Hayatımız, Nilgün ve Bugünün Saraylısı diğer romanlarındandır.
Yazar kapanı
Çalıkuşu çıkmış soruda önce tiyatro-sonra roman ve Anadolu'da öğretmen kız tarifiyle Reşat Nuri'ye bağlanır. Refik Halit çıkmış soruda Türkçeyi hikâye diline getiren, alaycı üsluplu yazar tarifiyle gelir; Memleket ile Gurbet Hikayeleri ayrımı sorulur: Memleket Anadolu'yu, Gurbet sürgün yıllarını anlatır. Yaprak Dökümü'nü Refik Halit'e bağlayan seçenekler yanlıştır; o Reşat Nuri'nindir.
Önemli notlar
- Reşat Nuri'nin Çalıkuşu, Damga gibi romanları tiyatrolarıyla aynı doğrultudadır; kimileri önce sahne, sonra roman olarak yazılmıştır.
- Refik Halit'in Memleket Hikayeleri, Anadolu'yu hikâyeye taşıyan ilk başarılı örneklerden sayılır; Ömer Seyfettin ile birlikte anılır.
Akılda tutma ipuçları
- Reşat Nuri'yi Çalıkuşu ve Anadolu ile tut: Feride Anadolu'ya açılır, yazar Anadolu'yu anlatır.
- Refik Halit'in iki hikâye kitabını yerle ayır: Memleket Anadolu'da, Gurbet sürgünde geçer.
ÖSYM uyarıları
- "Memleket Hikayeleri ile Gurbet Hikayeleri aynı konudadır" yargısı yanlıştır; Memleket Anadolu'yu, Gurbet sürgün yıllarını anlatır.
- Çalıkuşu'nun baştan roman olarak yazıldığını söyleyen seçenekler yanlıştır; önce İstanbul Kızı adıyla tiyatrodur.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Reşat Nuri'nin Anadolu'yu anlatışını ve romanlarını (Çalıkuşu, Yaprak Dökümü) tanıma
- Refik Halit'in memleket ve gurbet hikâyeciliğini açıklama
- İki yazarın sade dil ve gözlem gücünü karşılaştırma
Kendini sına
Çalıkuşu ilk olarak hangi türde yazılmıştır?
Önce İstanbul Kızı adıyla tiyatro olarak yazılmış, sonra romana çevrilmiştir.
Yaprak Dökümü neyi anlatır?
Ali Rıza Bey ailesinin ahlaki ve maddi çöküşünü anlatır.
Reşat Nuri'nin ilk romanı ve ilk hikâyesi nedir?
İlk romanı Harabelerin Çiçeği, ilk hikâyesi Eski Ahbap'tır.
Refik Halit'in Anadolu'yu anlatan hikâye kitabı hangisidir?
Memleket Hikayeleri'dir.
Gurbet Hikayeleri neyi anlatır?
Refik Halit'in sürgün yıllarındaki gurbet ve özlem temalı hikâyeleridir.
Refik Halit mizahi yazılarında hangi takma adı kullanır?
Kirpi takma adını kullanır.
Yeşil Gece hangi çatışmayı işler?
Softalık ile aydınlanmanın çatışmasını işler.
Konuyla ilgili eserler
- ÇalıkuşuReşat Nuri Güntekin
- Yaprak DökümüReşat Nuri Güntekin
- Yeşil GeceReşat Nuri Güntekin
- SürgünRefik Halit Karay