Millî Edebiyat: Diğer Roman, Hikâye ve Tiyatro Sanatçıları
Okuma süresi yaklaşık 9 dakika
Millî Edebiyat'ın öteki önemli adları çeşitli türlere yayılır. Fuat Köprülü, Türk edebiyatı tarihini bilimsel yöntemle ele alan bilim insanıdır; Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar (1919), Türk Edebiyatı Tarihi ve Türk Saz Şairleri eserleriyle anılır. Memduh Şevket Esendal, tam bir gözlemci gibi davranan, gereksiz sözden kaçınan Çehov tarzı (durum) hikâyeciliğin temsilcisidir; Mendil Altında ünlü öyküsü, Ayaşlı ve Kiracıları romanıdır. Müfide Ferit Tek, Türkçülük akımının roman türündeki ilk kadın yazarlarındandır ve Aydemir tezli romanıyla tanınır. Ebubekir Hazım Tepeyran, Karabibik'ten sonra köyü anlatan ikinci roman olan Küçük Paşa'yı yazar. Tiyatroda Musahipzade Celal ve İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci öne çıkar; ayrıca Afife Jale sahneye çıkarak ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusu olur.
Fuat Köprülü
Fuat Köprülü, Türk medeniyeti tarihini bilimsel bir yaklaşımla ele alan ve Türk edebiyatını başlangıcından itibaren inceleyen bir bilim insanıdır; edebiyatı tarih, dil ve toplumsal gelişmelerle bir bütün olarak görür. 1919'da yayımlanan Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ahmet Yesevi ve Yunus Emre'yi bilimsel yöntemle inceleyen çığır açıcı eserdir. Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Saz Şairleri, Divan Edebiyatı Antolojisi ve Millî Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türk-i Basit diğer eserlerindendir.
Memduh Şevket Esendal
Memduh Şevket Esendal, hikâyelerinde tam bir gözlemci gibi davranır; kaleminden çok silgisi çalışır, gereksiz sözden olabildiğince kaçınır. Büyük trajik olaylar ve kahramanlar yerine çok gündelik olanı, devlet dairesindeki, sokaktaki ve evdeki insanın mütevazı dünyasını anlatır; öykü çerçevesini kısacık ve sade cümlelerle çizer. Bu yönüyle Çehov tarzı (durum/kesit) hikâyeciliğin temsilcisidir; Mendil Altında ünlü öyküsüdür. Ayaşlı ve Kiracıları, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Ankara'da bir apartmanı oda oda kiraya veren Ayaşlı İbrahim Efendi çevresindeki insanları anlatan romanıdır; yazar Oktay Akbal'ın dedesidir.
Müfide Ferit Tek ve Ebubekir Hazım
Müfide Ferit Tek, Türkçülük akımının roman türündeki ilk kadın yazarlarındandır; Kurtuluş Savaşı'na katılmış bir kadın yazardır. En önemli eseri Aydemir, İstanbul'da başlayıp geniş bir Türkistan coğrafyasında geçen, Rus esaretindeki Türkleri ve Anadolu dışındaki Türkleri kucaklayan tezli bir romandır; yazmasında Yusuf Akçura'nın desteği önemlidir. Ebubekir Hazım Tepeyran, Karabibik'ten sonra köyü anlatan ikinci roman olan Küçük Paşa'yı yazar; Niğde'de geçen eserde kişiler Niğde ağzıyla konuşturulur, Keleşoğlu Ali ve Selime'nin İstanbul'a gelip sonra köye dönmeleri anlatılır.
Tiyatro ve atılımlar
Millî Edebiyat'ta tiyatro da gelişir. Darülbedayi-i Osmani'de ilk oyun 1916'da sergilenir; bu oyun Hüseyin Suat'ın Yamalak (Çürük Temel) adlı yapıtıdır, sonra Halit Fahri'nin Baykuş'u sahnelenir. İlk sahnelenen oyunlar teknik açıdan kusurludur ve komedi tarzıdır. Afife Jale sahneye çıkarak ilk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusu olur. Musahipzade Celal ile İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci, Millî Edebiyat döneminde sadece tiyatroyla ilgilenen sanatçılardır; Musahipzade Celal tarihî ve töre komedileriyle tanınır.
Nev-Yunanilik
Nev-Yunanilik (Havza edebiyatı), Yahya Kemal, Yakup Kadri ve Salih Zeki Aktay tarafından temsil edilir. Türk edebiyatını Batılılaştırmak için Batı'nın kökeni sayılan Eski Yunan edebiyatına inmek isterler; Anadolu'da yaşayan Türkleri Akdeniz Havzası medeniyetine bağlama arzusudur. Yahya Kemal bir dönem bu akımla ilgilenmiş, sonra kendi öz şiir çizgisine dönmüştür.
Sanatçı kapanı
Memduh Şevket çıkmış soruda gözlemci, gereksiz sözden kaçınan, gündelik insanı anlatan tarifiyle gelir; Çehov tarzı durum hikâyesinin temsilcisidir. Küçük Paşa'yı Karabibik'ten sonra ikinci köy romanı olarak Ebubekir Hazım yazar; Fuat Köprülü'nün Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar'ı bilimsel edebiyat tarihçiliğinin başlangıcı olarak sorulur. Afife Jale'nin ilk Müslüman kadın oyuncu olması sık sorulan bir ayrıntıdır.
Önemli notlar
- Memduh Şevket'in Çehov tarzı hikâyeciliği, Ömer Seyfettin'in Maupassant tarzı olay hikâyeciliğinin karşısında durur; ikisi Türk hikâyesinin iki damarıdır.
- Aydemir, Türkçülük düşüncesini roman biçiminde işleyen ilk tezli romanlardandır; Halide Edip'in Yeni Turan'ıyla birlikte anılır.
Akılda tutma ipuçları
- İki hikâye tarzını yazarla ayır: Ömer Seyfettin Maupassant (olay), Memduh Şevket Çehov (durum).
- İki köy romanını sırayla tut: Önce Karabibik (Nabizade), sonra Küçük Paşa (Ebubekir Hazım).
ÖSYM uyarıları
- "Memduh Şevket Maupassant tarzı olay hikâyesi yazar" yargısı yanlıştır; o Çehov tarzı durum hikâyesinin temsilcisidir.
- İlk köy romanını Küçük Paşa sanan seçenekler yanlıştır; ilk köy romanı Karabibik, ikincisi Küçük Paşa'dır.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Fuat Köprülü'nün edebiyat tarihçiliğini ve eserlerini tanıma
- Memduh Şevket'in Çehov tarzı hikâyeciliğini bilme
- Millî Edebiyat'ta romanın öncüsü sayılan Küçük Paşa ve tiyatro atılımlarını açıklama
Kendini sına
Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar kimindir?
Fuat Köprülü'nündür; 1919'da bilimsel edebiyat tarihçiliğini başlatır.
Memduh Şevket hangi tarz hikâyeciliğin temsilcisidir?
Çehov tarzı (durum/kesit) hikâyeciliğin temsilcisidir.
Memduh Şevket'in ünlü öyküsü ve romanı nedir?
Öykü: Mendil Altında; roman: Ayaşlı ve Kiracıları.
Aydemir romanı kimindir, neyi anlatır?
Müfide Ferit Tek'indir; Türkistan'daki Türkleri anlatan tezli romandır.
Karabibik'ten sonraki ikinci köy romanı hangisidir?
Ebubekir Hazım Tepeyran'ın Küçük Paşa'sıdır.
İlk Müslüman Türk kadın tiyatro oyuncusu kimdir?
Afife Jale'dir.
Konuyla ilgili eserler
- Türk Edebiyatında İlk MutasavvıflarFuat Köprülü
- AydemirMüfide Ferit Tek
- Küçük PaşaEbubekir Hâzım Tepeyran