Cumhuriyet Tiyatrosu: Tarihî ve Töre Oyunları (Oflazoğlu, Asena, Cumalı)
Okuma süresi yaklaşık 10 dakika
Cumhuriyet tiyatrosunda tarihî ve töre konuları önemli bir yer tutar. Turan Oflazoğlu, konusunu iktidar ve güçten alan tarihî tiyatrolar yazar; IV. Murat, Deli İbrahim, Genç Osman, Kösem Sultan, III. Selim (Kılıç ve Ney), Cem Sultan, Sokrates Savunuyor başlıca eserleridir. Orhan Asena, asıl mesleği doktorluk olan üretken bir yazardır ve Türk tiyatrosunun Shakespeare'i olarak tanınır; tarih, başkaldırı ve kadın konulu oyunlar yazar, Tanrılar ve İnsanlar (Gılgamış), Hürrem Sultan, Kocaoğlan, Ölü Kentin Nabzı eserlerindendir. Necati Cumalı, şiir-hikâye-roman-tiyatro yazar; köyden ve orta tabakadan insanları anlatan lirik tiyatrolar kaleme alır (Boş Beşik, Mine, Nalınlar, Susuz Yaz). Güngör Dilmen, mitolojik ve tarihî konuları işler; Midas Üçlemesi (Midas'ın Kulakları, Midas'ın Altınları, Midas'ın Kördüğümü), Kurban ve Ak Tanrıların Ölümü tanınmış oyunlarıdır.
Turan Oflazoğlu
Turan Oflazoğlu, konusunu iktidar ve güçten alan tarihî tiyatrolar yazar; sembolik oyunlarında anlatmak istediğini doğrudan söylemez, yorumu okuyucuya-seyirciye bırakır. Tarihî oyunları arasında IV. Murat, Deli İbrahim, Genç Osman, Kösem Sultan, III. Selim (Kılıç ve Ney), Cem Sultan, Bizans Düştü (Fatih), Sinan, Kanuni ve Sokrates Savunuyor bulunur. Osmanlı tarihinin güç, iktidar ve trajedi eksenindeki dönemlerini, iç çatışmalarıyla derinlemesine işler; tarihî kişilikleri psikolojik derinlikle canlandırır.
Orhan Asena
Orhan Asena'nın asıl mesleği doktorluktur (çocuk hastalıkları uzmanı); üretken bir yazardır ve Türk tiyatrosunun Shakespeare'i olarak tanınır. Tarih, başkaldırı ve kadın konulu tiyatro eserleri yazar; kadınların çektiği acıları anlatır. İnci Enginün, Asena'nın eserlerini kadın konusunu ele alanlar ve tarih konusunu ele alanlar diye ikiye ayırır. Tanrılar ve İnsanlar (Gılgamış destanından), Hürrem Sultan, Kocaoğlan, Ölü Kentin Nabzı, Şili'de Av, Fadik Kız, Ana, Korkunç Oyun, El Kapısı ve Kanuni Sultan Süleyman Dörtlemesi (İlk Yıllar Roksalan, Hürrem Sultan...) başlıca eserleridir.
Necati Cumalı
Necati Cumalı; şiir, hikâye, roman ve tiyatro yazan çok yönlü bir sanatçıdır. Köyden ve orta tabakadan insanları anlatır; lirik tiyatrolar yazar. Boş Beşik, Güney Anadolu'da Çiçek Dağı eteklerinde geçer: Ali ile Fatma'nın yedi yıllık çocuksuz evliliği sonunda doğan oğulları Murat, göç sırasında beşiğinden kaybolur (kuzgunlar ve kurtlar arasında). Mine, Nalınlar, Susuz Yaz (aynı adlı filme kaynaklık eder), Derya Gülü, Yürü Bre Yalan Dünya diğer oyunlarıdır. Cumalı, şiirsel dili ve Ege insanının duyarlığını sahneye taşır.
Güngör Dilmen
Güngör Dilmen, mitolojik ve tarihî konuları işleyen güçlü bir tiyatro yazarıdır. Midas Üçlemesi, Frigya Kralı Midas'ın tutkularını ve yanılgılarını anlatır: Midas'ın Kulakları (Apollon ile Pan yarışmasında Midas'ın hakemliği ve eşek kulakları), Midas'ın Altınları (dokunduğunu altına çeviren kralın açgözlülüğü, Yunan mitolojisi) ve Midas'ın Kördüğümü (yönetimi kendi çıkarına yorumlayıp halkı ezenleri ele alır). Kurban (namus ve töre baskısı altında çocuklarını öldüren Zehra), Ak Tanrıların Ölümü, Canlı Maymun Lokantası ve Deli Dumrul diğer oyunlarıdır. Dilmen, mit ve tarihi çağdaş toplumsal mesajlarla birleştirir.
Tarihî-töre kapanı
Turan Oflazoğlu-IV. Murat/Deli İbrahim (iktidar-güç teması) çıkmış soruda sıktır. Orhan Asena'nın Türk tiyatrosunun Shakespeare'i olması ve kadın-tarih temaları ayırt edicidir. Necati Cumalı'nın Boş Beşik ve lirik tiyatro kimliği, Güngör Dilmen'in Midas Üçlemesi sorulur. Boş Beşik'i Orhan Asena'ya bağlayan seçenekler yanlıştır; eser Necati Cumalı'nındır.
Önemli notlar
- Turan Oflazoğlu'nun tarihî oyunları, olayları kronikleştirmekten çok tarihî kişilerin iç dünyasını ve trajedisini öne çıkarır.
- Güngör Dilmen'in Midas Üçlemesi, antik miti çağdaş iktidar ve açgözlülük eleştirisine dönüştürmesiyle özgündür.
Akılda tutma ipuçları
- Oflazoğlu'yu iktidar-güç ve padişah oyunlarıyla tut: IV. Murat, Deli İbrahim, Kösem Sultan.
- Orhan Asena'yı lakapla kodla: Türk tiyatrosunun Shakespeare'i; kadın-tarih.
ÖSYM uyarıları
- "Necati Cumalı yalnızca tiyatro yazarıdır" yargısı yanlıştır; şiir, hikâye ve roman da yazar, lirik tiyatrolarıyla anılır.
- IV. Murat oyununu Orhan Asena'ya bağlayan seçenekler yanlıştır; eser Turan Oflazoğlu'nundur.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Tarihî tiyatro yazarlarını (Oflazoğlu, Asena) eserleriyle tanıma
- Necati Cumalı'nın lirik tiyatrosunu açıklama
- Güngör Dilmen'in mitolojik-tarihî oyunlarını bilme
Kendini sına
Konusunu iktidar ve güçten alan tarihî tiyatro yazarı kimdir?
Turan Oflazoğlu'dur (IV. Murat, Deli İbrahim).
Türk tiyatrosunun Shakespeare'i kimdir?
Orhan Asena'dır.
Orhan Asena hangi konuları işler?
Tarih, başkaldırı ve kadın konularını.
Boş Beşik kimindir, nasıl bir tiyatrodur?
Necati Cumalı'nındır; lirik tiyatrodur, göç sırasında kaybolan bebek Murat'ı anlatır.
Midas Üçlemesi kimindir?
Güngör Dilmen'indir.
Güngör Dilmen'in töre-namus temalı ünlü oyunu hangisidir?
Kurban'dır (çocuklarını öldüren Zehra).
Konuyla ilgili eserler
- IV. MuratTuran Oflazoğlu
- Deli İbrahimTuran Oflazoğlu
- Susuz YazNecati Cumalı