Cumhuriyet Şiiri: Saf (Öz) Şiir Anlayışı

Saf (öz) şiir, sembolist şairlerin (Valéry, Verlaine, Mallarmé) etkisiyle ortaya çıkar; Servet-i Fünun'da Ahmet Haşim ve Yahya Kemal'le olgun örnekler verir, Cumhuriyet'te bu etki sürer. Şiirde ideoloji, ahlak ve didaktik tavır reddedilir; şiir için şiir esastır, nazım nesre yaklaşmaz, şairanelik ve biçimsel kusursuzluk önemsenir. Ahmet Hamdi Tanpınar, hocası Yahya Kemal'den etkilenir; zaman, rüya, mûsiki, tarih ve İstanbul temalarını işler, Şiirlerimde sustum romanlarımda konuştum der, Huzur ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanlarıyla tanınır. Cahit Sıtkı Tarancı, ölüm korkusu ve yaşama sevincini işleyen, az sözle çok şey söyleyen şairdir (Otuz Beş Yaş). Necip Fazıl Kısakürek, madde-ruh sorgusuyla mistik ıstırabı işler (Çile, Bir Adam Yaratmak). Asaf Halet Çelebi mistik-sezgi şairi, Fazıl Hüsnü Dağlarca destan şairi, Ziya Osman Saba ise Yedi Meşale'nin saf şiire sadık kalan adıdır.

Ahmet Hamdi Tanpınar

Ahmet Hamdi Tanpınar, İstanbul Üniversitesi'nde hocası Yahya Kemal'den çok etkilenir ve Yeni Türk Edebiyatı profesörü olur; ilk şiirlerini Dergâh'ta yayımlar, ilk şiirini 19 yaşında (Musul Akşamları) yazar. Fransız şiiri ve felsefesinden etkilenir, şiirlerinde titizdir ve hocası gibi geç yazar. Zaman anlayışı farklıdır; geçmiş, an ve geleceği birlikte düşünür (Bursa'da Zaman). Heceyi kullanır, sonra serbest şiire kayar; folklordan uzak kalır, rüya-hayal ile gerçeği kaynaştırır. Zaman, rüya, mûsiki, tarih, tabiat ve İstanbul'u önemser; Şiirlerimde sustum, romanlarımda konuştum der. Şiir: Bütün Şiirleri; roman: Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, Sahnenin Dışındakiler, Mahur Beste, Aydaki Kadın; deneme: Beş Şehir; hikâye: Abdullah Efendi'nin Rüyaları, Yaz Yağmuru.

Cahit Sıtkı Tarancı

Cahit Sıtkı Tarancı, Fransız şiirini iyi tanır ve şiiri ciddiye alır; Ziya Osman Saba'ya Şiire dört elle sarılmak gerek der. Ölüm korkusu, geçmişe özlem ve çocukluk hayalleri temel konularıdır; ses ve çağrışımı önemser, yaşama sevinci vardır, az sözle çok şey söylemek ister. Şiirin kelimelerle güzel şekiller kurma sanatı olduğunu ifade eder; ilk şiirlerinde yalnızlığı, olgunluk döneminde ölümü işler ama ölüm yaşama arzusuyla iç içedir. Ünlü şiirleri Memleket İsterim, Abbas, Desem ki, Gün Eksilmesin Penceremden; kitapları Otuz Beş Yaş, Düşten Güzel, Ömrümde Sükût, Sonrası; dostu Ziya Osman'a yazdığı mektuplar Ziya'ya Mektuplar'da toplanır.

Necip Fazıl Kısakürek

Necip Fazıl Kısakürek, Batı'nın yalnızca maddeye ve teknik güce olan inancını değil, akla verdiği önemi de eleştirir; her şeyin anahtarını ruhta ve göze görünmeyende bulur. Mistik ıstırap, korku, yalnızlık ve eşyanın iç yüzü şiirinin konularıdır. Şiir: Örümcek Ağı (ilk kitabı), Kaldırımlar, Ben ve Ötesi, Sonsuzluk Kervanı, Çile (bütün şiirleri). Tiyatro: Tohum, Bir Adam Yaratmak, Para (maddi çıkar için ahlaksızlığı mübah gören bankacı), Reis Bey, Nam-ı Diğer Parmaksız Salih, Sabırtaşı. Çıkardığı Büyük Doğu dergisiyle de anılır; Çöle İnen Nur, Peygamber hayatını anlatır.

Asaf Halet, Dağlarca, Ziya Osman

Asaf Halet Çelebi, sezgi şairi ve mistik şairdir; Doğu dinleri ve felsefesine hâkimdir, Doğu kültürüyle modern Batı şiirini birleştirir, konusunu tasavvuf ve dinler tarihinden alır (He, Om Mani Padme Hum, Lamelif). Fazıl Hüsnü Dağlarca, destan şairi olarak bilinen üretken bir şairdir; önce hece sonra serbest şiir kullanır, tarihimizdeki savaşları destansı anlatır, Türkçem benim ses bayrağım der. Çocuk ve Allah'ta kişiliğini bulur; Havaya Çizilen Dünya ilk kitabı, Üç Şehitler Destanı, Çanakkale Destanı, Delice Böcek ve Hiroşima diğer eserleridir. Ziya Osman Saba, Yedi Meşale topluluğundan olup saf şiir ilkelerine hep sadık kalan, çocukluk özlemi ve küçük mutlulukları işleyen şairdir.

Önemli notlar

• Tanpınar'ın Huzur romanı, dört bölümü dört kişinin (Mümtaz, Nuran, Suad, İhsan) adını taşıyan, mûsiki ve zaman temalı bir eserdir.
• Necip Fazıl'ın Kaldırımlar şiiri, yalnızlık ve gece temasıyla onu Kaldırımlar Şairi diye andırmıştır.

Akılda tutma ipuçları

• Tanpınar'ı zaman-rüya-mûsiki üçlüsüyle tut: Şiirlerimde sustum, romanlarımda konuştum der.
• Necip Fazıl'ı Çile ve ruh sorgusuyla kodla: Madde ve akla karşı ruhu savunur.

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Saf şiir anlayışının özelliklerini (şiir için şiir, biçim kaygısı) açıklama
• Tanpınar'ın zaman ve rüya temalı şiirini, romanlarını tanıma
• Necip Fazıl, Cahit Sıtkı ve Dağlarca'yı eserleriyle ayırt etme