Cumhuriyet Şiiri: Genel Özellikler ve Millî/Memleketçi Çizgi

Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatı 1923'te başlar ve hâlâ sürer. Yazı dili sade, üslup konuşma diline yakındır; edebiyat İstanbul dışına, Anadolu'ya taşınır ve Atatürk inkılapları ile Kurtuluş Savaşı içten işlenir. Latin alfabesiyle Batı'yla uyum sağlanır, dilde sadeleşme başarıya ulaşır; önce hece, sonra serbest şiir görülür ve halk edebiyatı ile folklor etkisi belirgindir. Dönemin başında memleketçi edebiyat öndedir; Millî Edebiyat anlayışını sürdüren bu şairler hece ölçüsü kullanır, halk kültüründen ve folklordan yararlanır, Ziya Gökalp ve Yahya Kemal'i örnek alır. Bu çizgide folklor ve yurt güzelliklerini işleyen Ahmet Kutsi Tecer, Kemalettin Kamu, Zeki Ömer Defne, Ömer Bedrettin Uşaklı ile hamasi (destansı) şairler Arif Nihat Asya (Bayrak şairi), Behçet Kemal Çağlar, Orhan Şaik Gökyay, Hüseyin Nihal Atsız ve Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu bulunur; Bedri Rahmi Eyüboğlu ise folkloru ustaca kullanan ressam şairdir.

Memleketçi (millî) çizgi

Millî Edebiyat anlayışıyla eser veren şairlerde hece ölçüsü hâkimdir; dil halkın konuşma diline yakındır. Millî Edebiyat Dönemi anlayışı sürdürülür, halk kültüründen ve folklordan faydalanılır; Ziya Gökalp ve Yahya Kemal örnek alınır. İnci Enginün bu şairleri tasnif eder: Tasvirde kalanlar (gözlemci gerçekçiler), folklor unsurlarına yer verenler ve hamasi (destansı) şairler. Beş Hececiler, Cumhuriyet Dönemi'nde de eser verdikleri için bu çizgide değerlendirilir.

Folklorcu ve yurt şairleri

Ahmet Kutsi Tecer, folklora ilgi duyar; çıkardığı Ülkü dergisiyle ve Nerdesin şiiriyle tanınır, Köşebaşı oyunu ve Bir Kırık Aile öyküsüyle anılır, Aşık Veysel'i edebiyat dünyasına tanıtan kişidir. Kemalettin Kamu, Gurbet Şairi ve Yalnızlık Şairi diye bilinir; Millî Mücadele'de görev almış, önce aruzla sonra heceyle yazmıştır, Bingöl Çobanları ünlü şiiridir. Zeki Ömer Defne, Behçet Necatigil'in öğretmenidir; halk şiiri geleneğinden etkilenir, yurt güzellemeleri (Ilgaz) yazar. Ömer Bedrettin Uşaklı, Anadolu'yu ve deniz sevgisini işleyen Anadolu şairidir. Necmettin Halil Onan da bu çizgidedir.

Hamasi (destansı) şairler

Arif Nihat Asya, Adana'nın kurtuluşu için yazdığı Bayrak şiiriyle Bayrak Şairi diye anılır; en meşhur şiiri Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor'dur, hem hece hem aruz kullanır ve rubainin son temsilcisidir (Rubaiyat-ı Arif). Behçet Kemal Çağlar, Atatürk'e bağlılığı coşkuyla dile getiren Atatürk şairidir; Ankaralı Aşık Ömer mahlasını kullanır, Onuncu Yıl Marşı'nı Faruk Nafiz ile yazmıştır. Orhan Şaik Gökyay, Bu Vatan Kimin şiiriyle tanınan hamasi şair ve araştırmacıdır (Dede Korkut incelemeleri). Hüseyin Nihal Atsız, Türkçü ve Turancıdır; Bozkurtların Ölümü, Bozkurtlar Diriliyor, Ruh Adam ve Deli Kurt romanlarıyla anılır. Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu Destan Şairi olarak bilinir (Malazgirt Marşı).

Bedri Rahmi Eyüboğlu

Bedri Rahmi Eyüboğlu, ressam şairdir ve Karadut şairi diye bilinir; eserlerinde folklor başarıyla yerini alır, D Grubu ressamlar grubunun kurucularındandır. Şiirde ve resimde renk duygusuna ağırlık verir, halk türkülerinden ve folklordan ustaca faydalanır; şiirin gerçeğini köy türkülerinde bulduğunu söyler. Karadut, Doldurun Karabakır Doldurun ve Yaradana Mektuplar şiir kitapları, Canım Anadolu gezi-deneme kitabıdır.

Önemli notlar

• Ahmet Kutsi Tecer, Sivas'ta Aşık Veysel'i keşfedip Türk edebiyatına kazandıran kişidir; halk şiiri-aydın şiiri köprüsü kurar.
• Hüseyin Nihal Atsız'ın Bozkurtların Ölümü ve Bozkurtlar Diriliyor romanları Köktürk dönemini; Deli Kurt Osmanlı tarihini anlatır.

Akılda tutma ipuçları

• Hamasi şairleri simge şiirleriyle tut: Arif Nihat-Bayrak, Orhan Şaik-Bu Vatan Kimin, Niyazi Yıldırım-Malazgirt.
• Bedri Rahmi'yi iki sanatla kodla: Hem ressam hem şair; folkloru renkle işler.

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Cumhuriyet şiirinin genel özelliklerini (sade dil, hece, serbest şiir, Anadolu) açıklama
• Millî Edebiyat çizgisini sürdüren memleketçi şairleri tanıma
• Hamasi (destansı) şairleri ve folklorcuları eserleriyle eşleştirme