Cumhuriyet Şiiri: Maviciler

Maviciler, Garip akımına ilk karşı çıkanlardan biri olan Attila İlhan öncülüğünde, Mavi dergisi çevresinde toplanan bir şair grubudur; bir topluluk anlayışından uzak, dergide yazan şairler kimliğindedir. Attila İlhan, Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet'e züppeler yakıştırmasını yapar ve Garip anlayışına tepki gösterir; Ahmet Oktay da Orhan Veli'ye eksik bir şair der. Grup, fikir ve sanatın bir sosyal sınıfın bayrağı olamayacağı anlayışıyla ortaya çıkar ve adını özgürlük-barış simgesi mavi renkten alır; zengin imge, argo ve toplumsal gerçekçilik öne çıkar. Attila İlhan'ın şiiri evreler hâlinde gelişir: Toplumcu gerçekçi evre (Duvar), bireyin evrendeki yerini sorguladığı yalnızlık evresi (Ben Sana Mecburum) ve divan şiiriyle Batı şiirini birleştirdiği neoklasik sentez evresi (Sisler Bulvarı, Ben Sana). Ahmet Oktay, Ferit Edgü, Orhan Duru, Yılmaz Gruda ve Özdemir Nutku grubun diğer adlarıdır.

Mavicilerin oluşumu

Maviciler, 1950 sonrasında Mavi dergisi çevresinde ortaya çıkan bir şair grubudur; bir topluluk anlayışından uzaktır, Mavi dergisinde yazan bir şair grubu kimliğindedir. Garip akımına ilk karşı çıkanlardan biri Attila İlhan'dır; Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet'e züppeler yakıştırmasını yapar, Garip anlayışına tepki gösterir. Ahmet Oktay da Orhan Veli'ye eksik bir şair der. Grup, fikir ve sanatın bir sosyal sınıfın bayrağı olamayacağı anlayışıyla ortaya çıkar ve adını özgürlük-barış simgesi mavi renkten alır.

Attila İlhan'ın evreleri

Attila İlhan'ın şiiri üç evrede incelenir. Toplumcu gerçekçi evre (1941-1951): II. Dünya Savaşı'nda idamlara tanıklık ettiği Duvar şiiri bu evrededir; Nâzım Hikmet, divan şiiri ve halk şiiri etkisi görülür. Bireyin evrendeki yerini sorguladığı evre: Modernleşen dünyada yalnız kalmış insanoğlunu anlatır, argo ve küfür vardır (Ben Sana Mecburum). Neoklasik sentez evresi: Divan şiirinden etkilenip Batı şiiriyle yeni bir senteze vardığı dönemdir. Sisler Bulvarı, Yağmur Kaçağı, Ben Sana Mecburum, Bela Çiçeği, Yasak Sevişmek, Tutuklunun Günlüğü şiir kitapları; Kurtlar Sofrası, Sokaktaki Adam, Zenciler Birbirine Benzemez, Bıçağın Ucu, Fena Halde Leman romanlarıdır.

Öteki Maviciler

Ahmet Oktay, sanatının ilk döneminde Ahmet Arif etkisi, ikinci döneminde toplumcu gerçekçi anlayış taşır; şiir görüşleri de vardır. Ferit Edgü ve Orhan Duru, grupta daha çok hikâye ve öykü türünde eser verirler; modern, varoluşçu bir çizgiye yakındırlar. Yılmaz Gruda ve Özdemir Nutku da Mavi çevresinde yer alır. Grup, dağınık bir yapıdadır ve ortak bir bildirge yayımlamamıştır.

Önemli notlar

• Attila İlhan, Garip'e karşı çıksa da toplumcu bir şairdir; ama sloganlaşmaya değil, imgeli ve derinlikli topluma yönelik şiire inanır.
• Attila İlhan'ın Ben Sana Mecburum şiiri, modern bireyin yalnızlığını ve tutkuyu birlikte işleyen en tanınmış eserlerindendir.

Akılda tutma ipuçları

• Mavicileri Attila İlhan ve Garip karşıtlığıyla tut: Garip'i basit bulur, zengin imge ister.
• Attila İlhan'ın evrelerini üçle kodla: Toplumcu (Duvar), yalnızlık (Ben Sana Mecburum), neoklasik (Sisler Bulvarı).

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Mavicilerin Garip akımına karşı çıkışını açıklama
• Attila İlhan'ın şiir anlayışını ve dönemlerini tanıma
• Grubun Mavi dergisi çevresindeki oluşumunu bilme