Cumhuriyet Şiiri: İkinci Yeni

İkinci Yeni, 1955-1965 yılları arasında belli eserler ortaya koyan bir akımdır; adını, farklı şairlerin eserlerinde sonradan tespit edilen benzerliklere dayanarak Muzaffer İlhan Erdost koymuştur. Garip akımının şiiri basite indirmesine ve toplumcu gerçekçilere tepkidir; şiirde gelenek ve ideoloji yer almaz, nükte-tekerleme-şaşırtmacaya yer verilmez. Alışılmamış bağdaştırmalar kullanılır, yeni sözcük türetme eğilimi (gözistan) görülür ve dilin söz dizimi bozulur; sessel ve sözcüksel sapmalar yapılır (Uvercinka, cehennette). Anlamdan uzaklaşılır, ses güzelliği ve kapalı imge önemsenir. Başlıca temsilcileri Cemal Süreya (Üvercinka), Edip Cansever (Yerçekimli Karanfil), Turgut Uyar (Dünyanın En Güzel Arabistanı), İlhan Berk, Ece Ayhan, Sezai Karakoç (Mona Rosa) ve Ülkü Tamer'dir; Sezai Karakoç biçimce İkinci Yeni içinde sayılsa da içerikçe dinî-mistik şiir yazar.

İkinci Yeni'nin doğuşu

İkinci Yeni, 1955-1965 yılları arasında belli eserler ortaya koyan bir akımdır. Dünya görüşü, siyasi fikirleri ve şiirlerinde beslenme kaynakları farklı şairlerin eserlerinde sonradan tespit edilen benzerliklere dayanarak bu ad verilmiştir; İkinci Yeni isimlendirmesi Muzaffer İlhan Erdost'a aittir. Garip akımının şiiri basite indirmesine ve toplumcu gerçekçilere tepki olarak doğar.

Cemal Süreya

Cemal Süreya (asıl adı Cemalettin Seber), İkinci Yeni'nin öncülerindendir. Seçkin tabakayı anlatır; Garip akımında halktan sıradan kişiler anlatılırken o farklı bir dünya kurar. Şiirde anlamdan uzaklaşılır, ses güzelliği önemsenir; gelenekten ve kuralları belirleyen ustalardan da beslenir. Üvercinka en ünlü kitabıdır; Göçebe, Beni Öp Sonra Doğur Beni (poetika), Uçurumda Açan, Sıcak Nal, Güz Bitigi, Sevda Sözleri diğer eserleridir. Folklor Şiire Düşman yazısıyla da tanınır.

Edip Cansever ve Turgut Uyar

Edip Cansever, düşünce şairidir; şiir dilinde titiz olduğu için kuyumcu şair diye bilinir. Şiirin nasıl olması gerektiği hakkında görüşlerini yansıtan yazıları vardır; anlaşılması güç kapalı şiirler yazar (Yerçekimli Karanfil, Umutsuzlar Parkı, Tragedyalar, Ben Ruhi Bey Nasılım). Turgut Uyar, Garip etkisiyle başlayıp İkinci Yeni'ye geçen, sonra ondan uzaklaşan bir şairdir; Dünyanın En Güzel Arabistanı en ünlü kitabıdır, Arz-ı Hal, Tütünler Islak, Her Pazartesi, Toplandılar, Divan ve Büyük Saat (toplu şiirler) diğer eserleridir.

İlhan Berk, Ece Ayhan, Sezai Karakoç, Ülkü Tamer

İlhan Berk, İkinci Yeni'nin en aşırı ve deneyci adıdır; imgeyi ve soyutlamayı en uca taşır (Galile Denizi, Mısırkalyoniğne, Âşıkane). Ece Ayhan, kapalı ve kışkırtıcı şiirleriyle tanınır; sivil şiir kavramını kullanır. Sezai Karakoç, biçim ve söyleyiş olarak İkinci Yeni içinde değerlendirilse de içerik yönünden dinî duyarlılığı yansıtan mistik-metafizik şiir yazar; İslamcı, milliyetçi, dindar muhafazakârdır, Mona Rosa şairidir ve Diriliş dergisini çıkarır (Hızırla Kırk Saat, Taha'nın Kitabı, Gül Muştusu). Ülkü Tamer, ölüm-yiğitlik konularını aşk içinde harmanlar, İkinci Yenicilerden etkilenir.

Önemli notlar

• İkinci Yeni bir topluluk ya da bildirgeli bir akım değildir; şairlerin eserlerindeki ortak eğilimlere sonradan verilen bir addır.
• Sezai Karakoç'un Mona Rosa şiiri, ilk dönem lirik şiirlerinin en tanınmışıdır; sonraki şiirlerinde mistik-metafizik derinlik öne çıkar.

Akılda tutma ipuçları

• İkinci Yeni'yi Garip'in zıddı diye tut: Garip yalın-açık, İkinci Yeni kapalı-imgeli.
• İsim-eser eşleşmesi: Cemal Süreya-Üvercinka, Turgut Uyar-Arabistan, Edip Cansever-Yerçekimli Karanfil, Sezai Karakoç-Mona Rosa.

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• İkinci Yeni'nin özelliklerini (kapalılık, imge, söz dizimi bozma) açıklama
• İkinci Yeni şairlerini eserleriyle tanıma
• İkinci Yeni'yi Garip ve toplumcu şiirle karşılaştırma