Cumhuriyet Şiiri: Hisarcılar ve Bağımsız Yenilikçiler
Okuma süresi yaklaşık 9 dakika
Hisarcılar, Hisar dergisi etrafında toplanan, geleneğe yaslanma eğilimindeki şairlerdir; dergi aralıklarla iki kez çıkmıştır (1950-1957 ve 1964-1980). Geleneğin bütün imkânlarından yararlanır ama gelenekçi kalmaz; hem heceyi hem aruzu kullanır, memleket edebiyatının devamı niteliğindedir ve edebiyattaki yozlaşmaya karşı çıkarlar. Kurucuları arasında Mehmet Çınarlı (grubun kuramcısı), Gültekin Samanoğlu, İlhan Geçer, Nevzat Yalçın; diğer adları Mustafa Necati Karaer (grubun en iyi şairi), Yavuz Bülent Bakiler, Bekir Sıtkı Erdoğan sayılır. Bağımsız yenilikçiler ise bir gruba bağlı olmadan yenilikçi çizgide eser verenlerdir: Evler şairi Behçet Necatigil (Kapalı Çarşı, Evler), Ege ve yaşama sevincini işleyen Necati Cumalı, günlük hayatı ve mizahı işleyen Salah Birsel bu bağımsızların başında gelir.
Hisarcıların oluşumu
Hisarcılar, Hisar dergisi etrafında toplanan şairlerdir; dergi aralıklarla iki kez çıkmıştır: Birinci faaliyet 1950-1957 (75 sayı), ikinci faaliyet 1964-1980 (202 sayı). Grup geleneğe yaslanma eğilimindedir; geleneğin tüm imkânlarından yararlanır ama asla gelenekçi kalmaz. Hem heceyi hem aruzu kullanır, memleket edebiyatının devamı niteliğindedir ve edebiyattaki yozlaşmaya karşı çıkar. Kurucuları ve idarecileri arasında Mehmet Çınarlı, Gültekin Samanoğlu, İlhan Geçer ve Nevzat Yalçın bulunur.
Hisarcı şairler
Mehmet Çınarlı, Hisar dergisini yıllarca yayımlayan ve derginin her şeyini üstlenen kişidir; topluluğun kuramcısıdır, geleneğin imkânlarından yararlanır ama gelenekçi kalmaz, heceyi de aruzu da kullanır (Güneş Rengi Kadehlerle, Gerçek Hayali Aştı). Mustafa Necati Karaer, Hisarcıların en iyi şairidir; halk edebiyatından beslenir. Yavuz Bülent Bakiler, hamasi ve destansı şiirlerle Anadolu insanını anlatır; millî ve manevi değerler konusunda hassastır, İslam'a ve Türklüğe bağlı şiirler yazar (Yalnızlık, Duvak; gezi yazısı Üsküp'ten Kosova'ya). Bekir Sıtkı Erdoğan, âşık şiiri ve divan şiirinden etkilenir (Hancı, Dostlar Başına).
Behçet Necatigil
Behçet Necatigil, bağımsız yenilikçilerin başında gelir; evler şairi olarak bilinir, şiirlerinde kendi çevresini, evi, aileyi, dış dünyayı ve insanların açıklanmayan iç dünyasını anlatır. Radyo oyunları yazmıştır; şiirleri anlamca kapalıdır, tevriye ve cinas sanatlarına yer verir. Şiir: Kapalı Çarşı, Çevre, Evler, Eski Toprak, Divançe, Kareler Aklar, En/Cam, Zebra. Radyo oyunları: Yıldızlara Bakmak, Gece Aşevi, Üç Turunçlar (manzum); deneme: Bile/Yazdı. Eş, ev ve gündelik hayat onun şiirinin merkezindedir.
Necati Cumalı ve Salah Birsel
Necati Cumalı, küçük hikâye ve şiirde başarılıdır; Ege Bölgesi'ni (Urla) ve yaşama sevincini anlatır. Şiir: Kızılçullu Yolu, Güzel Aydınlık; hikâye: Değişik Gözle; tiyatro: Nalınlar, Mine, Susuz Yaz (aynı adlı filme kaynaklık eder). Salah Birsel, insanların günlük yaşayışını anlatır; gençliğinde sokak şiirleri yazdığını söyler, mizahi şiirler ve ironiye yer verir, gündelik dille oynar ve geleneksel sanatlardan şiirine parçalar alır. Şiir: Hacivat'ın Karısı, Kikirikname; ayrıca deneme ve anılarıyla, yani öğretici metinlerle döneme damga vurur (Ases, Kuşları Örtünmek).
Öteki bağımsızlar
Ceyhun Atuf Kansu, Anadolu'yu ve halkın yoksulluğunu duyarlı bir dille işler. Cahit Külebi, sade ve halk şiirine yakın bir söyleyişle Anadolu'yu anlatır. Ziya Osman Saba, Yedi Meşale'den gelip saf şiiri sürdürür. Bu bağımsız şairler bir gruba bağlı olmadan, kendi özgün çizgilerinde eser verirler ve Cumhuriyet şiirinin çeşitliliğini zenginleştirirler.
Bağımsızlar kapanı
Hisarcıların geleneğe yaslanması ama gelenekçi kalmaması ve memleket edebiyatının devamı olması çıkmış soruda vurgulanır; Hisar dergisi anahtar ipucudur. Behçet Necatigil çıkmış soruda evler şairi, ev-aile-iç dünya tarifiyle gelir; Kapalı Çarşı onun eseridir. Hisarcıları İkinci Yeni gibi kapalı şiirci sanan seçenekler yanlıştır; onlar geleneğe bağlı, açık bir çizgidedir.
Önemli notlar
- Hisarcılar, İkinci Yeni'nin aşırı kapalılığına ve Garip'in aşırı yalınlığına karşı ortayı, geleneği savunan bir çizgi tutar.
- Behçet Necatigil'in evler, çevre, eş gibi kavramlarla kurduğu şiir dünyası, gündelik hayatı derin bir iç bakışla işler.
Akılda tutma ipuçları
- Hisarcıları Hisar dergisi ve gelenekle tut: Geleneğe yaslanır ama gelenekçi kalmaz.
- Behçet Necatigil'i evler şairi diye kodla: Ev, aile ve iç dünya onun konusudur.
ÖSYM uyarıları
- "Hisarcılar geleneğe tümüyle karşıdır" yargısı yanlıştır; Hisarcılar geleneğe yaslanır, ondan yararlanır.
- Behçet Necatigil'i toplumcu şair olarak gösteren seçenekler yanlıştır; o bireysel, evler şairi bir bağımsızdır.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Hisarcıların geleneğe bağlılık ve memleketçi çizgisini açıklama
- Behçet Necatigil'i evler şairi kimliğiyle tanıma
- Bağımsız yenilikçi şairleri eserleriyle bilme
Kendini sına
Hisarcılar hangi dergi etrafında toplanır?
Hisar dergisi etrafında toplanır.
Hisarcıların gelenekle ilişkisi nasıldır?
Geleneğe yaslanır, imkânlarından yararlanır ama gelenekçi kalmaz.
Hisar grubunun kuramcısı kimdir?
Mehmet Çınarlı'dır.
Evler şairi diye kim bilinir?
Behçet Necatigil'dir.
Behçet Necatigil'in ünlü şiir kitabı hangisidir?
Kapalı Çarşı'dır.
Ege'yi ve yaşama sevincini işleyen bağımsız şair kimdir?
Necati Cumalı'dır.
Salah Birsel şiirinde neye yer verir?
Günlük yaşayış, mizah ve ironiye yer verir.
Konuyla ilgili eserler
- Kapalı ÇarşıBehçet Necatigil
- EvlerBehçet Necatigil