Cumhuriyet Roman-Hikâyesi: Modernist Yazarlar

Modernist yazarlar, bireyin bunalımını, yabancılaşmasını ve topluma tutunamayışını iç dünyaya inen tekniklerle anlatır. Oğuz Atay, modernist-postmodernist roman anlayışının öncüsü sayılır; yalnızlaşan, bunalımdaki aydının isyanını dile getirir. Tutunamayanlar, James Joyce'un Ulysses'inden etkilenen, Turgut Özben'in intihar eden arkadaşı Selim Işık'ı araştırmasını anlatan çok teknikli bir romandır; Tehlikeli Oyunlar romanı, Korkuyu Beklerken hikâye kitabı, Bir Bilim Adamının Romanı biyografik eseri, Günlük ve Oyunlarla Yaşayanlar diğer eserleridir. Yusuf Atılgan, yabancılaşmayı işler; Aylak Adam'da (C.) toplumla bağ kuramayan bir aydını, Anayurt Oteli'nde otel kâtibi Zebercet'in yalnızlığını ve çöküşünü anlatır. Adalet Ağaoğlu, bilinç akışı tekniğini ustaca kullanır; Ölmeye Yatmak'ta Doçent Aysel'in bir otel odasında geçmişe dönüşlerini, Bir Düğün Gecesi'nde 1971 sonrası Türkiye'sini, Fikrimin İnce Gülü'nde (Bayram) yabancılaşmayı işler.

Yusuf Atılgan

Yusuf Atılgan, yabancılaşma ve bireyin toplumla bağ kuramayışını işleyen modernist bir yazardır. Aylak Adam, toplumun düzenine ayak uyduramayan, sürekli aradığı ideal sevgiyi/anlamı bulamayan C. adlı aylak bir aydını anlatır; kalabalıkta yalnız, tutunamayan bir tiptir. Anayurt Oteli, Manisa'da istasyona yakın bir otelin kâtibi Zebercet'i anlatır: İlkokul mezunu, otuz üç yaşında, sevgiye muhtaç ve içine kapanık Zebercet, bir gece kalıp giden genç bir kadını beklerken hayatı kararır, sürekli yabancılaşma yaşar ve sonunda oteldeki ortalıkçı kadını boğup kendini asar. Bodur Minareden Öte hikâye kitabıdır. Romanları harika bir teknikle kaleme alınmıştır.

Adalet Ağaoğlu

Adalet Ağaoğlu, bilinç akışı tekniğini ustaca kullanan, modern Türk anlatısının önemli isimlerindendir; romanlarının gölgesinde kalan oyunları ve öyküleri de vardır. Ölmeye Yatmak, ilk romanıdır: Doçent Aysel, intihar amacıyla kendisini bir otel odasına kapatarak geçmişe dönüşlerle çıplak biçimde ölmeye yatar; bir buçuk saatlik zaman dilimini anlatır, her şeyden uzaklaşıp özgürleşmek için ölüme sığınır. Bir Düğün Gecesi, 1971 Muhtırası'nın ardından bir düğün gecesinde 1970'li yılların Türkiye'sini (ordu-siyaset-iş adamları ittifakı) anlatır. Fikrimin İnce Gülü (Bayram ve arabası Mercedes üzerinden yabancılaşma), Yazsonu, Üç Beş Kişi, Hayır ve Dar Zamanlar üçlemesi diğer eserleridir.

Modernist çizginin ortak yönü

Bu üç yazar, bireyi ve iç dünyasını merkeze alır; toplumsal sorunları da bireyin bilinci üzerinden yansıtır. Bilinç akışı, iç monolog, zaman kırılmaları ve çok sesli anlatım ortak teknikleridir. Kahramanları çoğunlukla topluma yabancılaşmış, tutunamayan, kimlik ve anlam arayışındaki aydınlardır. Oğuz Atay ironiyi, Yusuf Atılgan yalın ama derin yabancılaşmayı, Adalet Ağaoğlu ise toplumsal-tarihsel arka planı bireyin bilinciyle birleştirir.

Önemli notlar

• Tutunamayanlar, yayımlandığı dönemde tam anlaşılmasa da sonradan Türk romanının en etkili modernist eseri kabul edilmiştir.
• Yusuf Atılgan'ın Zebercet'i (Anayurt Oteli), taşra yalnızlığının ve yabancılaşmanın Türk edebiyatındaki en güçlü tiplerinden biridir.

Akılda tutma ipuçları

• Oğuz Atay'ı Tutunamayanlar ve Ulysses etkisiyle tut: Turgut Özben, Selim Işık'ı araştırır.
• Yusuf Atılgan'ın iki romanını tut: Aylak Adam (C.) ve Anayurt Oteli (Zebercet).

Bu konuda sınavda ne beklenir?

• Oğuz Atay'ın modernist-postmodernist öncülüğünü ve Tutunamayanlar'ı tanıma
• Yusuf Atılgan'ın yabancılaşma temalı romanlarını bilme
• Adalet Ağaoğlu'nun bilinç akışı ve toplum-birey ilişkisini açıklama