Cumhuriyet Roman-Hikâyesi: Millî Edebiyat Çizgisini Sürdürenler
Okuma süresi yaklaşık 9 dakika
Cumhuriyet Dönemi'nde Millî Edebiyat anlayışını sürdüren roman ve hikâye yazarları, eserlerini millî bilinç ve tarih ekseninde yazar; konularını tarihî ve güncel hayattan alır. Bu çizgide Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Refik Halit Karay Cumhuriyet'te de eser vermeye devam eder. Mithat Cemal Kuntay, tek romanı Üç İstanbul ile bu çizginin önemli adıdır; eser II. Abdülhamit, Meşrutiyet ve Mütareke dönemlerinin İstanbul'unu, çıkarcı ve yozlaşmış tipleri anlatır. Emine Işınsu, Halide Nusret Zorlutuna'nın kızıdır; tarihî ve milliyetçi romanlarıyla tanınır, romanlarında insan psikolojisine önem verir, Bulgaristan-Kerkük-Batı Trakya Türklerinin acılarını işler (Küçük Dünya, Azap Toprakları, Tutsak, Sancı). Samiha Ayverdi, tasavvuf ve manevi değerleri merkeze alan, İstanbul'u ve Osmanlı kültürünü işleyen mutasavvıf yazardır (İbrahim Efendi Konağı). Tarık Buğra da Küçük Ağa gibi eserlerinde Millî Mücadele'yi bireyin gözünden anlatır.
Çizgiyi sürdüren büyük adlar
Millî Edebiyat anlayışını Cumhuriyet Dönemi'nde sürdüren roman ve hikâye yazarlarının başında, Millî Edebiyat döneminden gelen Reşat Nuri Güntekin, Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu ve Refik Halit Karay gelir. Bu yazarlar Cumhuriyet'te de eser vermeye devam eder; eserlerinin konusunu tarihî ve güncel hayattan alır, eserlerini millî bilinçle yazar ve Anadolu'yu, milletin değerlerini öne çıkarır.
Mithat Cemal Kuntay ve Üç İstanbul
Mithat Cemal Kuntay, tek romanı Üç İstanbul ile tanınır. Roman, Malazgirt'ten değil, II. Abdülhamit istibdadı, II. Meşrutiyet ve Mütareke olmak üzere üç ayrı dönemin İstanbul'unu anlatır; bu üç dönemde çıkar peşinde koşan, kişilik değiştiren, yozlaşan tipleri (Adnan, Süheyla, Belkıs, Hidayet) canlandırır. Kuntay, bir dönemin ahlaki çöküşünü geniş bir kadroyla sergiler; ayrıca Namık Kemal, Sarıklı İhtilalci gibi biyografi ve inceleme eserleri de yazar, Türk'ün Şehnamesi adlı manzum eseri vardır.
Emine Işınsu
Emine Işınsu, şair Halide Nusret Zorlutuna'nın kızıdır; tarihî ve milliyetçi romanlarıyla tanınır. Romanlarında insan psikolojisine büyük önem verir; eserlerinde babaannesinden dinlediği Bulgaristan, Kerkük ve Batı Trakya Türklerinin yaşadığı acıları işler. İlk romanı Küçük Dünya'da annesinin tesirini açıkça gösterdiğini, ikinci romanı Azap Toprakları'nda kendi üslubunu bulduğunu söyler. Tutsak, Sancı, Çiçekler Büyür, Cambaz, Atlı Karınca, Ak Topraklar diğer eserlerindendir; Bir Ben Vardır Bende Benden İçeri gibi manevi konulu eserleri de vardır.
Samiha Ayverdi
Samiha Ayverdi, tasavvuf ve manevi değerleri merkeze alan mutasavvıf bir yazardır; İstanbul'u, Osmanlı kültürünü ve geleneği romantik-manevi bir bakışla işler. Eserlerinde eski İstanbul yaşayışı, konak hayatı ve tasavvufi duyarlık öne çıkar; İbrahim Efendi Konağı, Mesihpaşa İmamı, Batmayan Gün, Yolcu Nereye Gidiyorsun onun tanınmış eserleridir. Kültür tarihine ve tasavvufa dair inceleme-anı kitapları da yazmıştır.
Tarık Buğra ve çizginin diğer adları
Tarık Buğra, Akşehir doğumludur; önce hikâye sonra roman yazar, Oğlumuz adlı hikâyesiyle Cumhuriyet gazetesi yarışmasında ikinci olur. Köy ve kasaba yaşantısını birey ekseninde işler; Küçük Ağa'da Millî Mücadele'yi din adamı bir kahramanın gözünden anlatır, Osmancık'ta Osmanlı'nın kuruluşunu konu edinir. Yalnızlar, Firavun İmanı, Dönemeçte, İbişin Rüyası, Gençliğim Eyvah diğer eserleridir; hikâyeleri İki Uyku Arasında'da toplanır. Bu çizgi, milletin tarihine ve manevi değerlerine bağlı, bireyi de ihmal etmeyen bir gerçekçilik taşır.
Çizgi kapanı
Üç İstanbul-Mithat Cemal Kuntay eşleşmesi ve romanın üç dönemi (Abdülhamit, Meşrutiyet, Mütareke) çıkmış soruda sık gelir; yazarın tek romanı olması ayırt edici ipucudur. Emine Işınsu'nun Halide Nusret'in kızı olması ve Kerkük-Batı Trakya temaları sorulur. Tarık Buğra'nın Küçük Ağa'sı Millî Mücadele romanı olarak Yakup Kadri ve Halide Edip'inkilerle birlikte anılır.
Önemli notlar
- Üç İstanbul, bir aşk romanı değil, üç dönemin siyasi-ahlaki panoramasını çıkaran geniş kadrolu bir toplumsal romandır.
- Tarık Buğra, ideolojik slogandan uzak durup bireyi ve iç dünyayı öne çıkardığı için hem millî çizgi hem bireysel roman içinde anılabilir.
Akılda tutma ipuçları
- Üç İstanbul'u üç dönemle tut: Abdülhamit, Meşrutiyet, Mütareke; yazarı Mithat Cemal Kuntay.
- Emine Işınsu'yu anneyle bağla: Halide Nusret Zorlutuna'nın kızı, Kerkük-Batı Trakya acıları.
ÖSYM uyarıları
- "Üç İstanbul birden çok yazarın ortak eseridir" ya da "Kuntay'ın çok sayıda romanı vardır" yargıları yanlıştır; Üç İstanbul onun tek romanıdır.
- Küçük Ağa'yı toplumcu gerçekçi köy romanı sanan seçenekler yanlıştır; o Millî Mücadele'yi işleyen millî çizgi romanıdır.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Millî Edebiyat çizgisini Cumhuriyet'te sürdüren yazarları tanıma
- Mithat Cemal Kuntay'ın Üç İstanbul'unu bilme
- Emine Işınsu ve Samiha Ayverdi'nin idealist-manevi çizgisini açıklama
Kendini sına
Üç İstanbul kimindir, hangi üç dönemi anlatır?
Mithat Cemal Kuntay'ındır; Abdülhamit, Meşrutiyet ve Mütareke dönemlerini anlatır.
Mithat Cemal Kuntay'ın kaç romanı vardır?
Tek romanı vardır: Üç İstanbul.
Emine Işınsu kimin kızıdır?
Şair Halide Nusret Zorlutuna'nın kızıdır.
Emine Işınsu eserlerinde hangi Türklerin acılarını işler?
Bulgaristan, Kerkük ve Batı Trakya Türklerinin acılarını.
Samiha Ayverdi hangi anlayışla yazar?
Tasavvuf ve manevi değerleri merkeze alan mutasavvıf bir yazardır.
Tarık Buğra Millî Mücadele'yi hangi romanında işler?
Küçük Ağa'da işler; din adamı kahraman gözünden anlatır.
Konuyla ilgili eserler
- Üç İstanbulMithat Cemal Kuntay