Hikâye: Olay ve Durum Öykücülüğü
Okuma süresi yaklaşık 6 dakika
Hikâye, yaşanmış ya da yaşanabilir olayları dar bir zaman ve az sayıda kişiyle anlatan kısa türdür. Serim, düğüm ve çözüm planıyla ilerleyen, merak ögesine dayanan kola olay (Maupassant) hikâyesi; olay örgüsünü geri çekip hayattan bir kesiti anlatan kola durum (Çehov) hikâyesi denir. Türün dünyadaki ilk örneği Boccaccio'nun Decameron'u, Türk edebiyatındaki ilk denemesi Ahmet Mithat'ın Letâif-i Rivâyât'ı, Batılı anlamdaki ilk örneği ise Samipaşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler'idir.
Türün genel çizgileri
Hikâye, romanla aynı yapı taşlarını (kişi, olay, yer, zaman) kullanır; ancak bu ögeleri dar tutar. Kişi kadrosu azdır, zaman kısadır, tek bir olay ya da durum işlenir ve karakterler derinlemesine çözümlenmez. Bu yoğunluk, hikâyeyi tek oturuşta okunacak bir tür yapar.
Olay hikâyesi (Maupassant tarzı)
Olay hikâyesi, adını Fransız yazar Guy de Maupassant'tan alır. Metin serim, düğüm ve çözüm bölümleriyle planlanır; merak duygusu sürekli canlı tutulur ve hikâye çarpıcı bir sonuca bağlanır. Türk edebiyatında bu tarzın en güçlü temsilcisi Ömer Seyfettin'dir; Refik Halit Karay da aynı çizgide anılır.
Durum hikâyesi (Çehov tarzı)
Durum hikâyesi, adını Rus yazar Anton Çehov'dan alır. Bu kolda başı ve sonu belirgin bir olay aranmaz; günlük hayattan bir kesit, bir an ya da bir ruh hâli sezdirilir. Merak yerine izlenim öne çıkar ve metin çoğu kez sonuçsuz gibi biter. Türk edebiyatında Sait Faik Abasıyanık ile Memduh Şevket Esendal bu tarzın ustalarıdır.
Türün ilkleri
Dünya edebiyatında hikâyenin ilk örneği, İtalyan yazar Boccaccio'nun çerçeve tekniğiyle kurduğu Decameron kabul edilir. Türk edebiyatında ilk hikâye denemesi Ahmet Mithat Efendi'nin Letâif-i Rivâyât'ı, Batılı ölçülerdeki ilk hikâye kitabı ise Samipaşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler'idir.
Temsilci çaprazı
ÖSYM iki tarzın temsilcilerini yer değiştirerek sorar. Ömer Seyfettin'i durum hikâyecisi, Sait Faik'i olay hikâyecisi gösteren seçenekler yanlıştır; tarz-yazar eşleşmesi tersine çevrilemez.
Önemli notlar
- Hikâyede kişiler genellikle olayın gerektirdiği kadar tanıtılır; ayrıntılı ruh çözümlemesi romanın işidir.
- Durum hikâyesinde sonun açık bırakılması bir kusur değil, tarzın bilinçli tercihidir.
Akılda tutma ipuçları
- İki tarzı tek karşıtlıkla tutabilirsin: Maupassant olayı kurar, Çehov anı yakalar.
- Türk temsilcileri ad uyumuyla kodlayabilirsin: Seyfettin'in keskin kurgusu olay koluna, Sait Faik'in İstanbul kesitleri durum koluna gider.
ÖSYM uyarıları
- "Küçük Şeyler ilk hikâye denemesidir" yargısı eksiktir; ilk deneme Letâif-i Rivâyât'tır, Küçük Şeyler Batılı anlamdaki ilk örnektir.
- Durum hikâyesinde "serim-düğüm-çözüm planı vardır" ifadesi yanlıştır; bu plan olay hikâyesine aittir.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Verilen bir öykü parçasının olay mı durum hikâyesi mi olduğunu belirleme
- Maupassant ve Çehov tarzlarının Türk edebiyatındaki temsilcilerini eşleştirme
- Hikâye türünün dünya ve Türk edebiyatındaki ilk örneklerini bilme
Kendini sına
Olay hikâyesinin dünya edebiyatındaki kurucusu kimdir?
Guy de Maupassant'tır; bu yüzden tarza Maupassant tarzı denir.
Durum hikâyesinin kurucusu kimdir?
Anton Çehov'dur; tarz onun adıyla anılır.
Olay hikâyesinin Türk edebiyatındaki en güçlü temsilcisi kimdir?
Ömer Seyfettin'dir.
Durum hikâyesinin Türk temsilcileri kimlerdir?
Sait Faik Abasıyanık ve Memduh Şevket Esendal'dır.
Dünya edebiyatında hikâyenin ilk örneği hangisidir?
Boccaccio'nun Decameron adlı eseridir.
Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk hikâye kitabı hangisidir?
Samipaşazâde Sezai'nin Küçük Şeyler'idir.
Konuyla ilgili eserler
- DecameronBoccaccio
- Letâif-i RivâyâtAhmet Mithat Efendi
- Küçük ŞeylerSamipaşazâde Sezai