Manzum Hikâye ve Mensur Şiir
Okuma süresi yaklaşık 4 dakika
İki tür, biçim ile içeriğin yer değiştirmesiyle tanımlanır: manzum hikâyenin biçimi şiir (ölçülü-uyaklı), içeriği olay örgülü hikâyedir; mensur şiirin biçimi düzyazı, içeriği şiirsel duygudur. Manzum hikâyenin ustaları Mehmet Akif (Küfe, Seyfi Baba) ile Tevfik Fikret (Hasta Çocuk, Balıkçılar); mensur şiirin öncüleri Halit Ziya (Mensur Şiirler), Mehmet Rauf (Siyah İnciler) ve Yakup Kadri'dir (Erenlerin Bağından).
Manzum hikâye
Tip olarak şiirdir: dizeler, ölçü ve uyak vardır. İçi ise hikâyedir: kişi, olay, zaman ve mekân bulunur. Mehmet Akif'in Küfe ve Seyfi Baba'sı, Tevfik Fikret'in Hasta Çocuk ve Balıkçılar'ı bu türün klasik örnekleridir; didaktik şiir kapsamında değerlendirilir.
Mensur şiir
Tip olarak düzyazıdır: dize ve ölçü yoktur. İçi ise şiirdir: yoğun duygu, ahenkli cümleler, şairane söyleyiş. Edebiyatımıza Servetifünun'da yerleşmiştir; Halit Ziya'nın Mensur Şiirler ve Mezardan Sesler'i türün ilk kitapları sayılır.
Çapraz ezber
Manzum hikâyenin dışı manzumdur, yani şiirdir; içi hikâyedir. Mensur şiirin dışı mensurdur, yani düzyazıdır; içi şiirdir. Adın ilk sözcüğü her zaman biçimi söyler.
Temsilci tuzağı
Servetifünun sanatçıları iki kolda da ürün verdiği için ÖSYM temsilcileri çaprazlar: Fikret manzum hikâyeci, Halit Ziya-Mehmet Rauf mensur şiircidir; tersine eşleştiren seçenek elenir.
Önemli notlar
- Adın ilk kelimesi biçimi, ikinci kelimesi içeriği verir; bu kural iki tür için de geçerlidir.
- Mensur şiirde noktalama ve seslenmelerle ritim sağlanır; ölçü aranmaz.
Akılda tutma ipuçları
- Küfe şiirinin sırtında bir hikâye taşıdığını düşün; Mehmet Akif'in Küfe'si manzum hikâyenin simge örneğidir.
- Siyah İnciler'in düzyazı kutusunda saklandığını düşün; Mehmet Rauf'un bu eseri mensur şiirin tanınmış örneğidir.
ÖSYM uyarıları
- "Mensur şiirde ölçü ve uyak vardır" yargısı yanlıştır; tuzak seçenek olarak sık kullanılır.
- Erenlerin Bağından'ı roman sanan seçenekler gelir; Yakup Kadri'nin mensur şiir kitabıdır.
Bu konuda sınavda ne beklenir?
- Biçim-içerik çaprazını çözme: dışı şiir içi öykü mü, dışı düzyazı içi şiir mi?
- Tür temsilcilerini ve örnek eserlerini eşleştirme
Kendini sına
Biçimi şiir, içeriği öykü olan tür?
Manzum hikâye.
Biçimi düzyazı, içeriği şiir olan tür?
Mensur şiir.
Küfe ve Seyfi Baba kimin, hangi türde?
Mehmet Akif Ersoy - manzum hikâye.
Siyah İnciler kimin, hangi türde?
Mehmet Rauf - mensur şiir.
Mensur şiir hangi dönemde yerleşti?
Servetifünun döneminde (öncüsü Halit Ziya).
Konuyla ilgili eserler
- Mensur ŞiirlerHalit Ziya Uşaklıgil
- Siyah İncilerMehmet Rauf
- Erenlerin BağındanYakup Kadri Karaosmanoğlu