İslamiyet Öncesi & Geçiş
En eski dönem – 11-13. yüzyıl geçişi
50 eser · 18 yazar · 10 eser ÖSYM sınavlarında soruldu
Dönemin özellikleri
- Sözlü edebiyat ürünleri ön plandadır (sav, sagu, koşuk, destan).
- Şiirler "kopuz" eşliğinde söylenir; ölçü hece ölçüsüdür.
- Nazım birimi dörtlüktür, dil saf Türkçedir.
- Geçiş döneminde İslami etki başlar, Arapça-Farsça sözcükler girer.
Akılda kalsın
- Sözlü ürünler: koşuk (lirik), sagu (ağıt), sav (atasözü), destan.
- İlk yazılı metinler Orhun (Göktürk) Kitabeleri’dir.
- Geçiş döneminde Karahanlı Türkçesiyle ilk İslami eserler yazıldı.
- Orhun (Göktürk) Kitabeleri
- Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hâcib)
- Divânü Lugâti't-Türk (Kaşgarlı Mahmud)
- Atabetü'l-Hakayık
- Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi)
Sınav notu
Orhun Kitabeleri ilk yazılı metin, "ilk"ler çok sorulur. Geçiş dönemi eserlerinin yazarı ve türü ezberlenmeli.
Sınav tuzakları
- İlk yazılı belge: Orhun Kitabeleri.
- İlk İslami eser ve ilk siyasetname: Kutadgu Bilig.
- Dîvânü Lugâti’t-Türk ilk Türkçe sözlük ve dil bilgisidir.
Yazarlar
- Ali Şîr Nevâî4 eser
- Süleyman Hakim Ata3 eser
- Göktürkler2 eser
- İskitler (Sakalar)2 eser
- Kaşgarlı Mahmud2 eser
- Ebû Hayyân1 eser
- Edip Ahmet Yükneki1 eser
- Hârezmî1 eser
- Hoca Ahmet Yesevî1 eser
- İslâm1 eser
- Kutb1 eser
- Mahmud bin Ali1 eser
- Rabgûzî1 eser
- Seyf-i Sarâyî1 eser
- Tatar-Kırım sahası1 eser
- Türk-Moğol sahası1 eser
- Yusuf Has Hâcib1 eser
- Zemahşerî1 eser
ÖSYM sınavlarında sorulan eserler
- Kutadgu BiligYusuf Has Hâcib
- Divânü Lugâti't-TürkKaşgarlı Mahmud
- Atabetü'l-HakâyıkEdip Ahmet Yükneki
- Divân-ı HikmetHoca Ahmet Yesevî
- Dede Korkut HikâyeleriOğuz Türkleri
- Oğuz Kağan DestanıOğuz Türkleri
- Bozkurt DestanıGöktürkler
- Göç DestanıUygur Türkleri
- Satuk Buğra Han DestanıKarahanlı Türkleri
- Prens Kalyanamkara ve PapamkaraAnonim (Uygur Dönemi)
Bütün eserler (50)
- Kutadgu BiligYusuf Has Hâcib
- Divânü Lugâti't-TürkKaşgarlı Mahmud
- Atabetü'l-HakâyıkEdip Ahmet Yükneki
- Divân-ı HikmetHoca Ahmet Yesevî
- Dede Korkut HikâyeleriOğuz Türkleri
- Oğuz Kağan DestanıOğuz Türkleri
- Göktürk (Orhun) KitabeleriAnonim (Geçiş Dönemi)
- Şu Destanıİskitler (Sakalar)
- Alp Er Tunga Destanıİskitler (Sakalar)
- Ergenekon DestanıGöktürkler
- Bozkurt DestanıGöktürkler
- Türeyiş DestanıUygur Türkleri
- Göç DestanıUygur Türkleri
- Manas DestanıKırgız Türkleri
- Irk BitigAnonim (Geçiş Dönemi)
- Altun YarukAnonim (Geçiş Dönemi)
- Sekiz YükmekAnonim (Geçiş Dönemi)
- Yaratılış DestanıAltay Türkleri
- Satuk Buğra Han DestanıKarahanlı Türkleri
- Battal Gazi DestanıAnadolu Türkleri
- Danişment Gazi DestanıAnadolu Türkleri
- Prens Kalyanamkara ve PapamkaraAnonim (Uygur Dönemi)
- MaitrisimitAnonim (Uygur Dönemi)
- Yitiken SudurAnonim (Uygur Dönemi)
- Kuanşi İm PusarAnonim (Uygur Dönemi)
- Kitâbü Cevâhiri’n-Nahv fî Lugati’t-TürkKaşgarlı Mahmud
- OğuznameAnonim
- Maaday Kara DestanıAltay Türkleri
- Ural Batır DestanıBaşkurt Türkleri
- Cengizname (Cengiz Han Destanı)Türk-Moğol sahası
- Timur DestanıTatar-Kırım sahası
- Bakırgan KitabıSüleyman Hakim Ata
- Ahir Zaman KitabıSüleyman Hakim Ata
- Meryem KitabıSüleyman Hakim Ata
- Codex CumanicusAnonim
- Nehcü’l-FerâdîsMahmud bin Ali
- Kısasü’l-EnbiyâRabgûzî
- Muînü’l-Mürîdİslâm
- Mukaddimetü’l-EdebZemahşerî
- MuhabbetnâmeHârezmî
- Gülistan bi’t-TürkîSeyf-i Sarâyî
- Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-EtrâkEbû Hayyân
- Et-Tuhfetü’z-Zekiyye fi’l-Lugati’t-TürkiyyeAnonim (Kıpçak Dönemi)
- Ed-Dürretü’l-Mudiyye fi’l-Lugati’t-TürkiyyeAnonim (Kıpçak Dönemi)
- HuastuaniftAnonim (Uygur Dönemi)
- Hüsrev ü ŞîrînKutb
- Garâibü’s-SıgarAli Şîr Nevâî
- Nevâdirü’ş-ŞebâbAli Şîr Nevâî
- Bedâyiu’l-VasatAli Şîr Nevâî
- Fevâidü’l-KiberAli Şîr Nevâî